هیچ...
از یکی دو مطلب که بگذریم، در دوسالگی بازگشت طالبان به قدرت، من هرچه تلاش کردم، نتوانستم گزارش یا مستندی پیدا کنم که حرف نو داشته باشد.
سال گذشته دو یادداشت کوتاه نوشتم که امروز با کمی تصرف آنها را بازنشر میکنم.
امروز بسیاری حسرت دوران ۲۰ سالهٔ جمهوریت را میخورند که مردم در سایهٔ آن، به لطف حمایت و هیبت امریکا، از آزادیهای بیشتر برخوردار بودند. اما اینها به خود زحمت نمیدهند که صادقانه و نقّادانه از خود بپرسند که این نظام جمهوری، آیا واقعا بدون حمایت غرب، توان بقا داشت؟ از فساد مزمن که سالانه مستند میشد و ريشهٔ عميق در بند بند کالبد آن دوانده بود، مگو.
در ۲۰ سال گذشته، صدها میلیارد دالر به افغانستان سرازیر شد و هرقدر «تکنوکرات و چیزفهم» که افغانها داشتند، به کشورشان آمدند. اما حتی اسکلت یک دولت مدرن را نتوانستند، بسازند. همه میدانیم که چه کارنامهای بیشترِ این به اصطلاح تکنوکراتها در وطنشان برجای گذاشتند.
یک مقام آن نظام مخلوع، تکنوکرات و غیرتکنوکرات، یا یک عضو پارلمان را که امروز از فقدان آزادیها و حکومت رشيد در سایهٔ حاکمیت طالبان صحبت میکنند، به من نشان دهید که به لطف چوکی او، اعضای نزدیک و دور خانوادهاش، صاحب جاه و جایداد، شرکت و کارخانه و کسبوکار پردرآمد، و صاحبِ منصب، مخصوصا در وزارت خارجه و سفارتخانههای افغانستان در خارج نشده باشد؟ امروز برخی از همان کارمندهای سفارتهای نظام سابق -تعداد علنی و شماری مخفیانه- با طالبان ارتباط برقرار کردهاند تا در همان چوکی، چند روز بیشتر بمانند.
چهار سال پیش دوستی از من خواست که بیرون دفتر ما با هم قهوه بنوشیم و گپ بزنیم. او سالها در افغانستان در برخی سازمانهای غیردولتی غربی کار کرده و سرانجام سرخورده شده و به لندن بازگشته. از جمله آنچه گفت این بود که در افغانستان ۷ هزار دالر ماهانه معاش داشت. در لندن هم ماهانه ۴-۵ هزار پوند حقوق ماهانه میگرفت و صاحب مقام مهمی بود. اما تا آن زمان نتوانسته بود یک خانهٔ دو طبقهای برای خانوادهاش بسازد. عکس خانه محقر شان را هم نشان داد که مثل خانهٔ غریبانهٔ ما در کابل بود. از من پرسید که این کارمندان دولت که معاش شان از چندصد دالر هم بیشتر نیست، چگونه این حویلیهای پرزرقوبرق چند طبقهای را ساختهاند که ما نمیتوانیم؟ گفتم مدتی هست که این سئوال در ذهن من هم میچرخد.
۲۰ سال مخالفان طالبان فرصت داشتند و منابع و پول هنگفت، اما هرقدر که سند و گزارش میخوانی و میبینی، از فساد گسترده و پیگیری بیمارگونهٔ منافع شخصی و خانوادگی میشنوی. مصیبت اینجا ختم نمیشود: امروز مخالفانِ چندین پارچهٔ طالبان، مدنی و مسلح، در وضعیتی نیستند که مردم به حیث گزینهای قابلاعتبار در برابر طالبان به آنها بنگرند. گیریم که طالبان از قدرت کنار زده شدند، چه نظامی جای امارتشان را خواهد گرفت و با چه سازِکاری؟
#حسیب_عمار
@Ellinne