☘️ فلسفه تحلیلی، زمینه‌ها و گرایش‌های آن
در گفت‌وگو با #محمدمهدی_مجاهدی
مرام فلسفه توجیه نیست، نقادی است
🔅تفکیک دوگانه جریان‌های فکر فلسفی در مغرب‌زمین به فلسفه‌های تحلیلی (یا انگلو-امریکن) در برابر فلسفه‌های قاره‌ای را تفکیکی چندان معتبر و سودمند نخواهیم یافت. منظورم از سودمندی هم واجد بودن ارزش معرفت‌شناختی است؛ هم ارزش معرفتی و هم ارزش آموزشی.
🔅«تحلیل فلسفی» در تاریخ فلسفه غرب دست‌کم به پنج معنای اصلی و متمایز به‌کار رفته است. این پنج معنا از یکدیگر متمایزند، اما لزوما همگی مستقل از یکدیگر یا متضاد با یکدیگر نیستند. بررسی این پنج معنا فایده‌ای جانبی هم دارد چون نمونه‌ای بسیار جالب از تعامل میان دانش‌های غیرفلسفی با فلسفه (و در اینجا خصوصا تاثیر علوم تجربی و ریاضی بر اندیشه فلسفی) به دست می‌دهد.
🔅معنای اول تحلیل متاثر از مفهوم «تشریح» در علوم‌پزشکی است. تحلیل به این معنا یعنی «بند از بند یک مفهوم مرکب گشودن» یا «روندی» که طی آن بند از بند یک مفهوم مرکب گشوده می‌شود. ...
🔅معنای دوم تحلیل فلسفی متاثر از استعاره‌ای از هندسه کلاسیک است که عبارت است از تحلیل رجعی (regressive analysis). تحلیل رجعی نزد حکیمان یونان باستان در اصل راهی برای حل یا انحلال مسائل هندسی بود. ...
🔅سومین معنای تحلیل فلسفی باز هم متاثر از استعاره‌ای هندسی است، منتها این بار متاثر از هندسه تحلیلی دکارتی. در این معنا تاکید اصلی بر وجه تحویلی- ترجمانی تحلیل است. این معنای تحلیل فلسفی را نخست منطق‌دان‌ها و ریاضیدان‌های فیلسوفی مانند گوتلوب فرگه و برتراند راسل و نیز جورج ادوارد مور در نیمه دوم قرن نوزدهم و نیمه نخست قرن بیستم در میان آوردند. ... آنچه بعدا فلسفه تحلیلی نامیده شد در آغاز بیشتر (اگر نگوییم صرفا و یک‌سره) به همین نحله تحویلی- ترجمانی ناظر بود. ...
🔅معنای چهارم را می‌توان نزد نحله‌ای از نو‌کانتیان و پدیدارشناسان نیمه دوم قرن نوزدهم و نیمه نخست قرن بیستم سراغ گرفت. همچنین روان‌شناسی گشتالتی از همین معنای تحلیل فلسفی متاثر است. ارنست کاسیرر نیز متاثر از همین معنای تحلیل بود. یکی از نخستین کسانی که این فهم از تحلیل فلسفی را مطرح کرد، برنارد بولزانو (Bernard Bolzano)، منطق‌دان، کشیش، مدرس الهیات و ریاضیدان اواخر قرن هجدهم و اوایل قرن نوزدهم بود. ...
🔅معنای پنجم هم مانند معنای چهارم متعلق به یک جریان فکری یکپارچه نیست، اما مهم‌ترین شعبه آن متاثر از شیمی تحلیلی قرن نوزدهم و بیستم است. رابین جورج کالینگوود از فیلسوفان ایده‌آلیست انگلیسی در نقد خود بر پوزیتیویست‌های منطقی (خصوصا به خاطر طرد متافیزیک از سوی ایشان) معنای جدیدی از تحلیل فلسفی را عرضه می‌کند. در معنایی که او برای تحلیل فلسفی پیشنهاد می‌کند، تحلیل متافیزیکی جست‌و‌جویی است برای کشف پیش‌فرض‌های مطلق (absolute presuppositions). ...
🔅جریان‌هایی که کمابیش معنای سوم تحلیل را برگرفته‌اند به‌عنوان شعبه‌های اصلی فلسفه تحلیلی (در برابر فلسفه به‌اصطلاح قاره‌ای) شناخته می‌شوند. در حالی که این امر مستلزم فروکاستن تنوع چندگانه تحلیل فلسفی به معنای سوم آن است. ...
🔅افزون بر این، برخی جریان‌های فلسفی که معمولا متعلق به جریان‌های فلسفی موصوف به قاره‌ای هستند، تحلیلی‌اند. ...
🔅علاوه بر همه اینها، این تقسیم‌بندی قاره‌ای- تحلیلی معلوم نیست با فیلسوفانی مانند کواین و سلارز از یک‌سو و با پاپر و دیگر خردگرایان نقاد از سوی دیگر چه می‌تواند بکند. ...
🔅تقسیم‌بندی سود‌مندتر برای گونه‌شناسی اندیشه فلسفی تمایزگذاری با ملاک مرکب «عقل‌گرایی و نقاد بودن» در برابر «ناعقل‌گرایی و غیر‌نقاد‌‌بودن» است. ...
🔅 من رأی فیلسوفان عقل‌گرای نقاد را در زمینه استدلال فلسفی صائب می‌دانم و معتقد‌م کار فلسفه «توجیه» (justification) نیست بلکه نقادی است و تفاوت میان این دو مانند تفاوت میان ایدئولوژی و علم است. ...
🔅خوشبختانه فلسفه تحلیلی خصوصا به معنای مورد نظر عقل‌گرایان نقاد در کشور ما اقبال فراوانی یافته است. اما همزمان فلسفه‌های ضد‌تحلیلی (رمانتیک و ایده‌آلیست) و فلسفه‌های تحلیلی غیرنقاد یا غیررئالیستی هم در کشور ما وسیعا ترویج می‌شوند. ...
🔅پیش از انقلاب فلسفه تحلیلی و عقلانیت انتقادی در ایران تقریبا مهجور و ناشناخته بود. پس از انقلاب اسلامی، دکتر سروش در معرفی و ترویج فلسفه تحلیلی و عقلانیت نقاد در جامعه دانشگاهی ایران نقش مهمی داشت.
متن کامل👇
✨ → 3danet.ir/5AxYm
🌾 @Sedanet | @Mmojahedi
در گفت‌وگو با #محمدمهدی_مجاهدی
مرام فلسفه توجیه نیست، نقادی است
🔅تفکیک دوگانه جریان‌های فکر فلسفی در مغرب‌زمین به فلسفه‌های تحلیلی (یا انگلو-امریکن) در برابر فلسفه‌های قاره‌ای را تفکیکی چندان معتبر و سودمند نخواهیم یافت. منظورم از سودمندی هم واجد بودن ارزش معرفت‌شناختی است؛ هم ارزش معرفتی و هم ارزش آموزشی.
🔅«تحلیل فلسفی» در تاریخ فلسفه غرب دست‌کم به پنج معنای اصلی و متمایز به‌کار رفته است. این پنج معنا از یکدیگر متمایزند، اما لزوما همگی مستقل از یکدیگر یا متضاد با یکدیگر نیستند. بررسی این پنج معنا فایده‌ای جانبی هم دارد چون نمونه‌ای بسیار جالب از تعامل میان دانش‌های غیرفلسفی با فلسفه (و در اینجا خصوصا تاثیر علوم تجربی و ریاضی بر اندیشه فلسفی) به دست می‌دهد.
🔅معنای اول تحلیل متاثر از مفهوم «تشریح» در علوم‌پزشکی است. تحلیل به این معنا یعنی «بند از بند یک مفهوم مرکب گشودن» یا «روندی» که طی آن بند از بند یک مفهوم مرکب گشوده می‌شود. ...
🔅معنای دوم تحلیل فلسفی متاثر از استعاره‌ای از هندسه کلاسیک است که عبارت است از تحلیل رجعی (regressive analysis). تحلیل رجعی نزد حکیمان یونان باستان در اصل راهی برای حل یا انحلال مسائل هندسی بود. ...
🔅سومین معنای تحلیل فلسفی باز هم متاثر از استعاره‌ای هندسی است، منتها این بار متاثر از هندسه تحلیلی دکارتی. در این معنا تاکید اصلی بر وجه تحویلی- ترجمانی تحلیل است. این معنای تحلیل فلسفی را نخست منطق‌دان‌ها و ریاضیدان‌های فیلسوفی مانند گوتلوب فرگه و برتراند راسل و نیز جورج ادوارد مور در نیمه دوم قرن نوزدهم و نیمه نخست قرن بیستم در میان آوردند. ... آنچه بعدا فلسفه تحلیلی نامیده شد در آغاز بیشتر (اگر نگوییم صرفا و یک‌سره) به همین نحله تحویلی- ترجمانی ناظر بود. ...
🔅معنای چهارم را می‌توان نزد نحله‌ای از نو‌کانتیان و پدیدارشناسان نیمه دوم قرن نوزدهم و نیمه نخست قرن بیستم سراغ گرفت. همچنین روان‌شناسی گشتالتی از همین معنای تحلیل فلسفی متاثر است. ارنست کاسیرر نیز متاثر از همین معنای تحلیل بود. یکی از نخستین کسانی که این فهم از تحلیل فلسفی را مطرح کرد، برنارد بولزانو (Bernard Bolzano)، منطق‌دان، کشیش، مدرس الهیات و ریاضیدان اواخر قرن هجدهم و اوایل قرن نوزدهم بود. ...
🔅معنای پنجم هم مانند معنای چهارم متعلق به یک جریان فکری یکپارچه نیست، اما مهم‌ترین شعبه آن متاثر از شیمی تحلیلی قرن نوزدهم و بیستم است. رابین جورج کالینگوود از فیلسوفان ایده‌آلیست انگلیسی در نقد خود بر پوزیتیویست‌های منطقی (خصوصا به خاطر طرد متافیزیک از سوی ایشان) معنای جدیدی از تحلیل فلسفی را عرضه می‌کند. در معنایی که او برای تحلیل فلسفی پیشنهاد می‌کند، تحلیل متافیزیکی جست‌و‌جویی است برای کشف پیش‌فرض‌های مطلق (absolute presuppositions). ...
🔅جریان‌هایی که کمابیش معنای سوم تحلیل را برگرفته‌اند به‌عنوان شعبه‌های اصلی فلسفه تحلیلی (در برابر فلسفه به‌اصطلاح قاره‌ای) شناخته می‌شوند. در حالی که این امر مستلزم فروکاستن تنوع چندگانه تحلیل فلسفی به معنای سوم آن است. ...
🔅افزون بر این، برخی جریان‌های فلسفی که معمولا متعلق به جریان‌های فلسفی موصوف به قاره‌ای هستند، تحلیلی‌اند. ...
🔅علاوه بر همه اینها، این تقسیم‌بندی قاره‌ای- تحلیلی معلوم نیست با فیلسوفانی مانند کواین و سلارز از یک‌سو و با پاپر و دیگر خردگرایان نقاد از سوی دیگر چه می‌تواند بکند. ...
🔅تقسیم‌بندی سود‌مندتر برای گونه‌شناسی اندیشه فلسفی تمایزگذاری با ملاک مرکب «عقل‌گرایی و نقاد بودن» در برابر «ناعقل‌گرایی و غیر‌نقاد‌‌بودن» است. ...
🔅 من رأی فیلسوفان عقل‌گرای نقاد را در زمینه استدلال فلسفی صائب می‌دانم و معتقد‌م کار فلسفه «توجیه» (justification) نیست بلکه نقادی است و تفاوت میان این دو مانند تفاوت میان ایدئولوژی و علم است. ...
🔅خوشبختانه فلسفه تحلیلی خصوصا به معنای مورد نظر عقل‌گرایان نقاد در کشور ما اقبال فراوانی یافته است. اما همزمان فلسفه‌های ضد‌تحلیلی (رمانتیک و ایده‌آلیست) و فلسفه‌های تحلیلی غیرنقاد یا غیررئالیستی هم در کشور ما وسیعا ترویج می‌شوند. ...
🔅پیش از انقلاب فلسفه تحلیلی و عقلانیت انتقادی در ایران تقریبا مهجور و ناشناخته بود. پس از انقلاب اسلامی، دکتر سروش در معرفی و ترویج فلسفه تحلیلی و عقلانیت نقاد در جامعه دانشگاهی ایران نقش مهمی داشت.
متن کامل👇
✨ → 3danet.ir/5AxYm
🌾 @Sedanet | @Mmojahedi
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment