نامه‌ای‌ به یک نومید

می‌دانم که اگر این روزها به کسی بگویی چشمانت را ببند به تو اعتماد نخواهد کرد. در روزگاری چنین سرشار از اضطراب ما به سان مردمانی گرفتار آمده در غاری تاریک، چسبیده‌ به انتهایی‌ترین دیواره، می‌کوشیم تا سرحد امکان چشمان‌مان را بگشاییم و حواس‌مان را آماده نگهداریم زیرا خطر در همین یک قدمی است با این حال من از تو می‌خواهم کمی چشمانت را ببندی و موقعیتی را که می‌گویم تصور کنی؛ نگران تاریکی نباش، در تخیل آدمی همواره جایی برای نور هست و خیال آخرین چیزی است که این جهان می‌تواند از ما دریغ کند. مردی را تصور کن که هر آن‌چه در توان داشته صرف جلوگیری از وقوع جنگی خانمان‌سوز کرده اما حالا از همه جا صدای نحس شیپورهای جنگ است که به گوشش می‌رسد، قامت رعنایش را ببین که خمیده گشته، کشورش را ببین که اشغال شده و امیدش را که برباد رفته است. در همین احوال دوستی برایش نامه‌ای می‌نویسد و از تسلط یاس بر سرزمین روحش حرف می‌زند. مرد را تصور کن که در آن غوغای درونی اندوه و هراس، نشسته پشت میزی و برای دوست نومیدش می‌نویسد، هیجانش را ببین، دستانش را که در یکی قلم و در دیگری سیگار نگه می‌دارد . حالا چشمانت را باز کن تا به نامه‌اش نگاه کنیم. در پاسخ آورده:" می‌نویسی که جنگ له‌ات کرده، که دلت می‌خواهد بمیری...نامه‌ات را می‌خوانم و درکت می‌کنم... ما هرگز پیش از این، چنین یک‌پارچه به دست نابودی سپرده نشده بودیم. من تو را میفهمم، اما از آن جا به بعدش که میخواهی زندگیت را بربنیان این یاس قرار دهی و یا پشت نفرتت سنگر بگیری دیگر با تو موافق نیستم...کاری هست که از دستت برمی‌آید،تردید نداشته باش. هر کسی حیطه نفوذی برای خودش دارد که می‌توان برای صلح از آن بلا واسطه سود برد. درک کن که جنگ همانقدر که ساخته و پرداخته شور جنگ‌طلب‌هاست ناشی از نومیدی و انفعال کسانی که از خونریزی بیزارند نیز هست".
نام مرد آلبر کامو است و آن نامه واقعا در روزهای مهیب آغاز جنگ جهانی دوم نوشته شده است. متن کاملش را می‌توانید در جلد اول کتاب «یادداشت‌ها» پیدا کنید. این روزها گمانم نامه را بارها و بارها خوانده‌ام، در همین ایام غریب دی‌ماه که اضطراب و تلخی، مکرر بر جان ما چیره شدند و ویرانه‌هایی از نفرت و نومیدی برجا گذاشتند. کلمات نامه کامو نشانم می‌دهند که حتی در تاریک‌ترین روزها، وقتی شکست حتمی و امید عبث می‌نماید، هنوز و هم‌چنان کارهایی هستند که بشود انجام‌شان داد، راه‌هایی هست که نرفته‌ایم، چیزهایی هست که نخوانده‌ایم و درهایی هست که نکوبیده‌ایم. هر بار که یاس بر جانم چنگ می‌اندازد، به کلمات عزیز کامو برمی‌گردم و از خودم می‌پرسم آیا تمام تلاشت را کرده‌ای؟ آیا کاری نیست که بتوانی انجام دهی تا از رنجوری فضا و اندوه آدم‌ها کم کنی؟ آیا هنوز بودنت فایده‌ای دارد، فایده‌ای بسیار بسیار کوچک اما واقعی و ملموس؟ جواب این پرسش‌ها قانعم می‌کند که هنوز برای زانو زدن، برای تسلیم شدن زود است. قانع می‌شوم که اگر کامو در آن روزگار سیاه اشغال کشورش و سلطه فاشیسم بر اروپا هنوز و همچنان در جستجوی راهی برای انسان ماندن و از رنج دیگران کاستن است پس من هم لابد به اندازه خودم می‌توانم کاری کنم که زندگی، اندکی هم شده کمتر ناخواستنی به نظر برسد. در نتیجه باور دارم بدترین بلای این ایام، دریغ کردن خویش از دیگری است که به قول لویناس: دیگری مقدس است. با خودم بارها زمزمه می‌کنم تفاوت، دشمنی نیست. زندگی در تکثرش باشکوه است. به خودم یاداوری می‌کنم دشمن جهل است، نه جاهل، به خودم قول می‌دهم اندوهم را برای خودم نگه دارم، امیدم را برای دیگران. این را نیز از کامو آموخته‌ام آن‌جا که می‌نویسد:"حتی اگر ناامیدی برای‌مان مسلم است یا باید چنان عمل کنیم که گویی امیدواریم یا خود را بکشیم، رنج بردن حقی ایجاد نمی‌کند".
بارها از خودم پرسیده‌ام این قدرت درونی، این شوق زندگی در کلمات کامو ریشه در چه نگرشی دارند و پاسخم را در یاداشت‌ها یافتم."می‌گوید باید عشقی داشت،عشقی بزرگ در زندگی. از آن رو که این عشق برای نومیدی‌های بی دلیلی که ما در چنگ می‌گیرد، عذر موجهی می‌تراشد". تا یادم نرفته، دیگر چشمانت را نبند. از کامو است باز هم که" برابر تردیدهای فرساینده زندگی، من ترجیح می‌دهم که چشمانم باز باشد". /کرگدن

امیرحسین کامیار



#فرهیختگان راهی به رهایی