💬 نیچه در گزین‌گویه ۳۰ «فراسوی نیک و بد» هندیان، یونانیان، ایرانیان و مسلمانان را ستایش می‌کند از این رو که آنان میان امر ظاهری Das Exoterische و امر باطنی Das Esoterische تمایز قائل بودند. فیلسوف آلمانی توضیح می‌دهد تفاوت امر ظاهری و باطنی، نه چندان به بیرون و درون که به بالا و پایین مربوط است: اهل ظاهر چیزها را از پایین به بالا می‌نگرند، و اهل باطن از بالا به پایین. تمدن ایرانی و اسلامی ماهیتاً نخبه‌گرا بودند و مراتبی برای دانستن قائل بودند. بر این اساس در جهان قدیم «تشرف» initiation یگانه مسیر دستیابی به دانش یا هنر بود. ما می‌توانیم تمدن اسلامی را تمدنی تشرف‌مدار initiatique بخوانیم بدین معنا که درکی چندلایه و مراتبی از هستی، بنیاد این تمدن را می‌ساخت. مراتب زندگی در شهر، بازتابی از مراتب هستی بود. برای دست‌یابی به دانش فرد می‌بایست بر اساس نوعی آئین تشرف مرحله به مرحله به سوی علم حرکت کند و از امور ظاهری به تدریج به سوی امور باطنی برود. پیامد چنین درک تشرف‌مدارانه‌ای از علم، نوعی هرمنوتیک بود که متکی بر نابرابری بود: حقیقت‌هایی هست که که تنها خواص آن را درک می‌کنند بنابراین ما نه با «تکثر افق‌های فهم»، که با «مراتب افق‌های فهم» مواجهیم. چنین هرمنوتیکی مختص جامعه‌ای است که به حقیقت باور دارد. هرمنوتیک کثرت‌گرا مختص جامعه‌ای است که باورش به حقیقت را از دست داده است و به سوی نسبی‌گرایی حرکت کرده است. آیا بر اساس هرمنوتیک کثرت‌گرای امروزی می‌توانیم تمدنی تشرف‌مدار را بفهمیم؟ آيا فهم نسبی‌گرایانه امروزی ما از چنین تمدنی مخدوش نخواهد بود؟ ما متن‌های بزرگ فرهنگ خود را در بستر تاریخی یکسره متفاوتی می‌خوانیم و تفسیر می‌کنیم، آيا به کلی دچار سوءتفاهم نیستیم؟ اگر دیدگاه نیچه را بپذیریم، می‌توانیم بگوییم برای فهم این متن‌ها باید «نگاه بالا به پایین» را احیاء کنیم و برای این کار باید «مشرف» شویم! مشکل اصلی تکیه صرف بر تحقیقات فقه اللغه دقیقاً این است که بر نگاه ظاهری، یعنی تفسیر از پایین به بالا متکی است. فی المثل بحث‌های لغت‌شناسانه‌ای که امروز درباره قرآن می‌شود با این فرض همراه است که نگاه لغت‌شناسانه حرف آخر است. در صورتی که در سلسله‌مراتب فهم در جهان قدیم، درک لغت‌شناسانه فقط مرحله اول از درک قرآن است. تمدنی که نخبگانش را از دست بدهد، درکی که از خودش دارد محدود می‌شود به درکی ظاهری، یعنی درک افراد نااهلی که توانایی فهم ژرف‌تر از حقیقت را ندارند: استبداد اهل ظاهر!
#بابک_مینا

⏹️Ellinne