«تاریخ» برای یونانیان روایت داستان «چرخهٔ امور» بود و نه مسیر «پیشرفت» و تحقّق «غایات».جهان یونانی مفهوم «پیشرفت» را نمیشناخت. مفهوم پیشرفت صورت سکولارشدهٔ مفهوم «رستگاری» در مسیحیّت است و مفهومی یهودی-مسیحی که در آن تاریخ آغاز و انجامی دارد. بدون تصوّر آغاز و انجام و بدون آخرتشناسی (Eschatology) تصوّر پیشرفت هم غیرممکن است.
یونانیان «زمان» را ذیل «مشیّتالهی» و مُقدّرات آن و ملزوماتِ آخرتشناسانهٔ آن نمیفهمیدند. برای یونانیان طبیعتِ انسان همان راهی را میرود که طبیعتِ کیهان. زمانِ این انسان، اگر بخواهیم به زبانی ساده و قابل تصوّر (هندسی) بیان کنیم، یک «دایره» است و نه یک «خط». بنابراین معنای خاصی در تاریخ وجود ندارد. «پایان تاریخ» یا «انجام تاریخ» رؤیای انسانِ مسیحیِ سکولار است. حالا میتوانیم بفهمیم چه اتفّاقی میافتد که «فلسفهٔ تاریخ» در قرن هجدهم و نوزدهم متولّد میشود!
فلسفهٔ تاریخ فرزند «روشنگری» است، فرزند تلاشِ فرزندانِ مسیح برای به دست دادن تصویری دنیوی/سکولار از کتاب مقدّس. فلسفهٔ تاریخ تلاشی بود برای «معنا بخشیدن» به تاریخ، زمانی که معنای قُدسیای که کتاب مقدّس تعیین کرده بود، در حال فروپاشی بود. اصحاب روشنگری اما نتوانستند از «ساختار اصلی» کتاب مقدّس برای معنا بخشیدن به تاریخ رها شوند، آنها در بُن و اساس مسیحی ماندند و وعدهٔ رستگاری دنیوی را جایگزین رستگاری اُخروی و مفهوم پیشرفت را جایگزین مفهوم مشیّت الهی کردند.