در تاریخ اقتصادی ایالات متحد، عنوانی به نام "عصر بانکداری آزاد" نقش بسته شده، که به ندرت در تاریخ اقتصاد سایر کشورهای توسعه یافته مشاهده میشه.
این عنوان اشاره به سالهای ۱۸۳۶ تا ۱۸۶۵ در ایالات متحد داره، که بانکداران کشور از نظارت دولت فدرال خارج شده بودند و و دولت های ایالتی مجوزهای بانکداری رو با سهولت بیشتری اعطا میکردند.
عنوان "بانکداری آزاد" به این معنا نبوده که دولتها هیچ مداخلهای در سیستم بانکی نمیکردند. طبعاً بانکداران با مقرراتی ضروری نظیر نسبت ذخایر فلز به اسکناس، الزام نگهداری اوراق قرضۀ ایالتی و.. روبرو بودند. اما سیستم بانکی آمریکا در این دوره با فاصلۀ زیادی آزادتر از سایر کشورهای صنعتی در غرب بوده؛ به قدری آزاد که پدیدهای به نام «پول خصوصی» در ایالات متحد پدیدار میشه. در این دوره بانکداران ملزم به خلق و نشر "پول ملّی" نبودند و میتونستند پول مخصوص خودشون رو منتشر کنند.
نه تنها بانکها، که کسبوکارهای دیگری نظیر شرکتهای بیمه و راهآهن هم پول خصوصی خودشون رو منتشر میکردند. (تصویر زیر نمونهای از پول خصوصیه که توسط کمپانی dlaware bridge منتشر شده بود)
در این دوره ۹۰ درصد از عرضۀ پول در ایالات متحد از اسکناسهای خصوصی بانکها تشکیل شده بود. تنوع بالای رنگ و اندازۀ پولهای خصوصی هم انگیزۀ جعل پول رو بالا برده بود و گفته شده که حدود یک سوم پولهای موجود در اقتصاد جعل شده بودند: این پولهای خصوصی برای خرید کالاها و خدمات مختلف در میان آحاد جامعه دست به دست میشدند، و هر شخصی که این پول رو در دست داشت، به لحاظ قانونی میتونست به بانک مراجعه و درخواست تبدیل پول به سکههای فلزی کنه.
مشکل از جایی شروع شد که برخی از بانکدارها به قدری فراتر از اندوختۀ طلا و نقرهشون پول خلق میکردند که توان تبدیل کردن پولهای خصوصی به فلزات گرانبها رو از دست میدادند.
برای حل این مشکل، راهکاری به ذهن بانکداران آمریکایی رسید؛ اونها تصمیم گرفتند بانکشون رو در مکانهایی برپا کنند که دور از دسترس مردم بود؛ به قدری دور که فقط حیواناتی مثل گربههای وحشی در اون مناطق پرسه میزدن.
هدفشون این بود که تا جایی که امکان داشت دارندگان پولهای بانکی رو از مراجعه به بانکها برای تبدیل پول به سکههای فلزی دلسرد کنند.
دیگه کمتر کسی توان و تمایلش رو داشت که راه درازی رو پیمایش کنه تا اسکناس بانکیشو به فلز تبدیل کنه. در چنین بستری، بانکدارها نگرانی کمتری دربارۀ کسری ذخایر فلز نسبت به اسکناسهای منتشرهشون داشتند، و با خاطر آسودهتری می تونستن پول خصوصی بیشتری خلق و سود بیشتری کسب کنند.
در همین دوره بود که این بانکها به "بانکهای گربهصفت" (Wildcat Banks) معروف شدند؛ علت این نام گذاری هم به این خاطر بود که این بانکدارها در محل زیست گربههای وحشی کسبوکارشونو برپا کرده بودند، و از طرف دیگه چنین عملی "گربهصفتی" این بانکدارها رو هم مشخص میکرد.
نمونهای از گربهصفتی این بانکهای آزاد رو در گزارشی از بازرسان دولتی میتونیم مشاهده کنیم. در این گزارش اومده که بانک Jackson در ایالت میشیگان، اسم سپردهگذارها رو با خودکار و رقم موجودی حساب بانکیشونو با مداد مینوشته تا به راحتی رقم رو دستکاری کنه. علاوه بر اون، این بانک با کسری ذخایر فلز مواجه بوده و برای فریب دادن بازرسان دولتی، سطح جعبههایی که در اون ذخایر فلز نگهداری میکرده رو با سکههای طلا و نقره پوشش می داده، اما درون جعبه محتویات دیگری به غیر از سکه (لیوان و میخ و..) قرار داده بود. در عصر بانکداری آزاد اگرچه دولتهای ایالتی مقرراتی برای کنترل سیستم بانکی معین کرده بودند، اما بانکدارها با ترفندهایی که ذکرش رفت (دستکاری ذخایر سکههای فلزی، دستکاری صورتهای حسابداری، برپایی بانک در مناطق دوردست و..) عملاً مقررات احتیاطی دولتها رو بلااثر میکردند. این اتفاقات در ایالت میشیگان رخ داده بود؛ اولین ایالتی که قانون بانکداری آزاد رو تصویب کرد، و اولین ایالتی هم بود که بساط بانکداری آزاد رو جمع کرد.
بنا به گزارش دادستانی کلّ میشیگان، دارندگان پولهای خصوصی، با کاهش ۶۰ درصدی ارزش اسمی پولشون روبرو شدند:
ناکامی تجربه بانکداری آزاد در ایالت میشیگان رو در گزارشی از بازرسان دولتی اون زمان هم می تونیم مشاهده کنیم. در این گزارش چنین ذکر شده که این قانون عملاً زمینهی آزمندی و نابکاری رو برای عدهای محدود فراهم کرده و به موتور محرکۀ کلاهبرداری تبدیل شده:
ادامه مطلب
✅ @karkhone