✳️ «چند رباعیِ ماهِ رمضانی در نزهةالمجالس»
❇️ نزهةالمجالس مجموعه‌ای است مشتمل‌بر چهارهزار رباعی که جمال‌الدین خلیلِ شروانی از شعرِ شاعرانِ قرونِ چهارم تا هفتم برگزیده‌است. استاد محمدامین ریاحی این سفینه را تصحیح‌کرده‌اند (انتشارتِ علمی، چ دوم، ۱۳۷۵). این مجموعه در هفده باب و دربارهٔ موضوعاتِ متنوعی هم‌چون عرفان، سماع، اوصافِ معشوق، عشق، فراق و ... است. شروانی طبعی در شعر نیز داشته و ۱۷۹ رباعی از خویش را نیز در این مجموعه گنجانده. مطابق‌با ارزیابیِ استاد ریاحی او شاعری میان‌مایه بوده؛ حتی یک رباعی‌اش خطای قافیه نیز دارد. نیز برخی از رباعی‌هایی که به نامِ خودش آورده «در کتاب‌های پیش از او آمده‌است» (۸۶). بااین‌همه شعر شروانی بی نمکی نیست. این رباعی اگر از او باشد، خالی از لطفی نیست:
شغلم ز جهان تو ساز دانی‌کردن
بندِ دلِ من تو باز دانی‌کردن
نازِ همه‌کس کشید می‌نتوانم
نازِ تو کشم که ناز دانی‌کردن (۴۲۳).
سرایندهٔ بسیاری از رباعیاتِ این مجموعه مشخص نیست (ذیلِ: «لاادری» و «لااعرف»). برخی از آن‌ها نیزشوخ‌طبعانه است:
ترسا پسرا، ز حسنت ازسرنشوم
بر بحرِ غمت بگذرم و تر نشوم
من شیرِ شریعتِ محمد شده‌ام
از بهرِ چو تو عیسوی‌ای خر نشوم!
(۵۰۷)
خلیلِ شروانی در پایان «سفینهٔ» خویش قصیده‌ای در مدحِ خاقانِ اکبر اکرم‌شاهِ شروانشاه آورده و انگیزهٔ گردآوریِ این مجموعه را ذکر کرده. ازجمله در بیتی گفته:
ز بهرِ مجلسِ خاصت نبشتم این سفینه زانک
به بزمِ خرّمت گه‌گه مگر یادی ز ما باشد (۶۸۷).
اهمیتِ دیگرِ این سفینه دارابودنِ ۳۶ رباعی به‌نامِ خیام است. بنابراین این اثر در کنارِ مرصادالعباد و تاریخ‌الحکماءِ قفطی از کهن‌ترین منابعِ شناختِ شعرِ خیام نیز است. و مهم‌تر آن‌که عنوانِ بابِ پنجمِ این مجموعه «در معنیِ حکیم عمر خیام» است. در این باب درکنارِ ۱۳ رباعی از خیام، از رباعی‌های ابنِ یمین، فخرالدینِ رازی، سنایی و... نیز ۲۵ رباعی آمده‌است. مضمونِ اغلبِ این رباعیات خوش‌باشی، دم‌غنیمت‌شمری و درنگ دربابِ مرگ است. البته مطابق‌با پژوهشِ استاد ریاحی برخی از این ۲۵ رباعی نیز گاه در برخی منابع به نام خیام ضبط شده‌است. و مهم آن‌که نسخهٔ خطیِ این اثر، دارای تاریخِ «پنج‌شنبه ۲۵ شوالِ ۷۴۱» است.
این مطلب نشان‌می‌دهد، دست‌ِکم در قرنِ هفتم شیوه و سبکی از رباعی‌سرایی به نامِ خیام شناخته بوده و از دیگر رباعی‌ها بازشناخته‌می‌شده. نیز تأییدی است بر این نکته که رباعیاتِ دارای مضامینِ مشابه با شعرِ خیام طیّ روزگاران به خیام نسبت‌داده‌می‌شده‌است.
سه رباعی از این مجموعه (ص۵۰۰) با مضمونِ روزه و ماهِ رمضان:
ای گل‌رخِ سروقد ای مایهٔ ناز!
بر تو ز نماز و روزه رنجی است دراز
چندین به نماز و روزه تن را مگداز
بر مه نبود روزه و بر سرو نماز!
آمد رمضان و من شدم چون کاهی
وز رنجْ دلم گشت چو آتشگاهی
هردم ز میانِ جان برآرم آهی
کان ماه چگونه روزه دارد ماهی؟!
رخ را ز برای دلفروزی داری
غمزه ز برای سینه‌سوزی داری
تا روزه گرفته‌ای نکوتر شده‌ای
ای ماه، ز روزه نیز روزی‌داری!
❇️ مطلب ارسالی از: کانال « از گذشته و اکنون »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ نزهةالمجالس مجموعه‌ای است مشتمل‌بر چهارهزار رباعی که جمال‌الدین خلیلِ شروانی از شعرِ شاعرانِ قرونِ چهارم تا هفتم برگزیده‌است. استاد محمدامین ریاحی این سفینه را تصحیح‌کرده‌اند (انتشارتِ علمی، چ دوم، ۱۳۷۵). این مجموعه در هفده باب و دربارهٔ موضوعاتِ متنوعی هم‌چون عرفان، سماع، اوصافِ معشوق، عشق، فراق و ... است. شروانی طبعی در شعر نیز داشته و ۱۷۹ رباعی از خویش را نیز در این مجموعه گنجانده. مطابق‌با ارزیابیِ استاد ریاحی او شاعری میان‌مایه بوده؛ حتی یک رباعی‌اش خطای قافیه نیز دارد. نیز برخی از رباعی‌هایی که به نامِ خودش آورده «در کتاب‌های پیش از او آمده‌است» (۸۶). بااین‌همه شعر شروانی بی نمکی نیست. این رباعی اگر از او باشد، خالی از لطفی نیست:
شغلم ز جهان تو ساز دانی‌کردن
بندِ دلِ من تو باز دانی‌کردن
نازِ همه‌کس کشید می‌نتوانم
نازِ تو کشم که ناز دانی‌کردن (۴۲۳).
سرایندهٔ بسیاری از رباعیاتِ این مجموعه مشخص نیست (ذیلِ: «لاادری» و «لااعرف»). برخی از آن‌ها نیزشوخ‌طبعانه است:
ترسا پسرا، ز حسنت ازسرنشوم
بر بحرِ غمت بگذرم و تر نشوم
من شیرِ شریعتِ محمد شده‌ام
از بهرِ چو تو عیسوی‌ای خر نشوم!
(۵۰۷)
خلیلِ شروانی در پایان «سفینهٔ» خویش قصیده‌ای در مدحِ خاقانِ اکبر اکرم‌شاهِ شروانشاه آورده و انگیزهٔ گردآوریِ این مجموعه را ذکر کرده. ازجمله در بیتی گفته:
ز بهرِ مجلسِ خاصت نبشتم این سفینه زانک
به بزمِ خرّمت گه‌گه مگر یادی ز ما باشد (۶۸۷).
اهمیتِ دیگرِ این سفینه دارابودنِ ۳۶ رباعی به‌نامِ خیام است. بنابراین این اثر در کنارِ مرصادالعباد و تاریخ‌الحکماءِ قفطی از کهن‌ترین منابعِ شناختِ شعرِ خیام نیز است. و مهم‌تر آن‌که عنوانِ بابِ پنجمِ این مجموعه «در معنیِ حکیم عمر خیام» است. در این باب درکنارِ ۱۳ رباعی از خیام، از رباعی‌های ابنِ یمین، فخرالدینِ رازی، سنایی و... نیز ۲۵ رباعی آمده‌است. مضمونِ اغلبِ این رباعیات خوش‌باشی، دم‌غنیمت‌شمری و درنگ دربابِ مرگ است. البته مطابق‌با پژوهشِ استاد ریاحی برخی از این ۲۵ رباعی نیز گاه در برخی منابع به نام خیام ضبط شده‌است. و مهم آن‌که نسخهٔ خطیِ این اثر، دارای تاریخِ «پنج‌شنبه ۲۵ شوالِ ۷۴۱» است.
این مطلب نشان‌می‌دهد، دست‌ِکم در قرنِ هفتم شیوه و سبکی از رباعی‌سرایی به نامِ خیام شناخته بوده و از دیگر رباعی‌ها بازشناخته‌می‌شده. نیز تأییدی است بر این نکته که رباعیاتِ دارای مضامینِ مشابه با شعرِ خیام طیّ روزگاران به خیام نسبت‌داده‌می‌شده‌است.
سه رباعی از این مجموعه (ص۵۰۰) با مضمونِ روزه و ماهِ رمضان:
ای گل‌رخِ سروقد ای مایهٔ ناز!
بر تو ز نماز و روزه رنجی است دراز
چندین به نماز و روزه تن را مگداز
بر مه نبود روزه و بر سرو نماز!
آمد رمضان و من شدم چون کاهی
وز رنجْ دلم گشت چو آتشگاهی
هردم ز میانِ جان برآرم آهی
کان ماه چگونه روزه دارد ماهی؟!
رخ را ز برای دلفروزی داری
غمزه ز برای سینه‌سوزی داری
تا روزه گرفته‌ای نکوتر شده‌ای
ای ماه، ز روزه نیز روزی‌داری!
❇️ مطلب ارسالی از: کانال « از گذشته و اکنون »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment