افسانه‌ی مالیات پلکانی

بسیاری از افرادی که ادعای عدالت‌خواهی دارند، همواره از درآمد بالای ثروتمندان و کمپانی‌های بزرگ شکایت می‌کنند. به عقیده‌ی این عده، راه حل تقریبا تمامی مشکلات این است که مالیات این گروه‌ها به طور تصاعدی افزایش یابد تا دولت درآمدهای حاصل از آن را برخی از خرج کالاها و خدمات رایگان برای شهروندان کند.

اساسا دو راه برای خرج درآمد حاصل از مالیات وجود دارد. یکی از این‌ها همان راهی است که انقلاب‌های سوسیالیستی قرن بیستم آن را به کار گرفتند و بدون استثنا شکست خوردند: تجمع تمام سرمایه‌ها و درآمد دولت درون خود بنگاه‌های دولتی. امروزه حتی در میان دولت‌گرایان و چپگرایان نیز کمتر اقتصاددانی پیدا خواهید کرد که ناکارآمدی این روش را تایید نکند. بر حسب اتفاق عده‌ای همین افراد، معروف به سوسیال دموکرات‌ها، بودند که برای حل مشکل محاسبه‌ی اقتصادی در بنگاه‌های دولتی راه دوم را ارائه کردند. پیشنهاد آن‌ها برقراری نظامی مبتنی بر بازار آزاد بود که در عین حال دولت وظیفه‌ی تامین برخی از کالاها و خدمات را بر عهده می‌گیرد. به این ترتیب هم ساختار بازار آزاد حفظ خواهد شد، هم شهروندان از خدمات سوسیالیستی بهره می‌برند. سیاست‌های مالیات پلکانی (یا تصاعدی) را می‌توان قلب تپنده‌ی این ایده به حساب آورد.

این روش برای خرج درآمدهای حاصل از مالیات روش غالب در میان دولت‌های پیشرفته یا نسبتا پیشرفته‌ی امروزی است. بسیاری از طرفداران اقتصاد آزاد در طول این سال‌ها نسبت به ناعادلانه بودن این روش هشدار داده‌اند، اما بسیاری از آن‌ها به دفاع از کمپانی‌های بزرگ یا افراد میلیاردر محکوم شده‌اند. اما واقعیت این است که این شیوه‌ی اداره‌ی اقتصاد نه برای ثروتمندان، بلکه برای طبقات متوسط و ضعیف جامعه، یعنی دقیقا همان‌هایی که مبلغ‌های سوسیال دموکراسی ادعای حمایت از آن‌ها را دارند، ناعادلانه است.

همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردیم، بسیاری از ثروتمندان در مواجهه با مالیات‌های بیش از اندازه به سادگی سرمایه‌ی خود را از کشور خارج می‌کنند و یا با اعلام قصد انجام این کار دولت را وادار به کنار آمدن با شرایط خود می‌کنند. اما در این‌جا قصد داریم به مشکلات بنیادی‌تر این روش بپردازیم.

همان‌طور که اشاره کردیم، دولت‌ها برای اجتناب از مساله‌ی محاسبه‌ی سوسیالیستی سعی دارند خدمات و کالاهای عمومی و اجتماعی را بدون از بین بردن بازار آزاد و شرکت‌های خصوصی انجام دهند. به این ترتیب، با این روش شرکت‌ها و پیمانکاران خصوصی تبدیل به ابزاری برای رسیدن به این هدف خواهند شد؛ یا به عبارت دیگر، تبدیل به محلی برای خرج درآمدهای مالیاتی. و منطقی است که دولت‌ها به سراغ پیمانکاران بزرگ‌تر و باسابقه‌تر خواهند رفت.

خدمات درمانی را در نظر بگیرید. وقتی دولت وعده‌ی بهداشت و درمان رایگان برای شهروندان را می‌دهد، درواقع تضمین می‌کند که بخش بزرگی از درآمدهای مالیاتی همواره روانه‌ی بیمارستان‌ها یا کلینیک‌های بزرگ خواهد شد. در واقع صاحبان این بخش نه تنها مالیات بیشتری نخواهند پرداخت، بلکه یک شبه به یک منبع بی‌پایان ثروت و قدرت متصل خواهند شد.

این سیاست یک راه ایده‌آل برای دور زدن مالیات‌ها در برابر شرکت‌های بزرگ و ثروتمندان می‌گشاید. درواقع تنها کاری که یک کمپانی مولتی‌میلیاردر باید انجام دهد، سرمایه‌گذاری در یکی از حوزه‌هایی است که دولت متعهد شده آن را به طور رایگان برای شهروندان فراهم کند. این روزها دیدن یک کمپانی بزرگ حوزه‌ی سرگرمی که در تحقیقات درمانی یا محیط زیستی سرمایه‌گذاری‌های بزرگ می‌کند، چیزی عادی است. در واقع بسیاری از این کمپانی‌ها چنان بزرگ هستند که این سرمایه‌گذاری‌ها برای آن‌ها هیچ ضرری نخواهد داشت. اما همین کار باعث می‌شود تا نه تنها تخفیف‌های بزرگ مالیاتی، بلکه حتی وام‌های دولتی نیز بگیرند.

ادامه مطلب

✅ @karkhone