✊جناب دکتر سعید حمیدیان، استاد بزرگوار دانشگاه علامه، معتقد بود در شاهنامه دو تراژدی داریم؛ رستم و سهراب و رستم و اسفندیار. میگفت «غمنامه» معادل نادرستی برای واژهی تراژدی است. تراژدی یعنی بازی باخت-باخت. این تعبیر فقط زمانی معنا میگیرد که بدانیم رستم سهراب را میشناخته و با علم به این نکته با او جنگیده و او را کشته است. برای این مدعا، شواهد بسیاری در این داستان وجود دارد که پرواضح است جایش اینجا نیست؛ اما شاید بیت آخر این شاهکار، برای کسانی که کمتر با شاهنامه مأنوساند، کمی راهگشا باشد:
یکی داستان است پر آب چشم
دل نازک از رستم آید به خشم
برای توضیح این بیت شاید بشود یک مقالهی پژوهشی نوشت، اما تعبیر «خشم از رستم» را فقط در صورتی میشود معنا کرد که بپذیریم رستم حریفش را میشناخته.
سهراب زیادی جوان است. از همین رو فریب افراسیاب را میخورد و با سودای:
چو رستم پدر باشد و من پسر
نباید به گیتی کسی تاجور
با لشکر توران به ایران میتازد.
رستم تاجبخش است؛ فرّهی ایزدی ندارد و نمیتواند تاجور باشد. فقط حامی ایران است و پادشاهش. و حالا سهراب -فرزندش- در هیبت یک مهاجم به ایران تاخته و وظیفهی رستم دفاع از کشور است.
اینها را نگفتم که تحلیل شاهنامه کنم. نه فرصتش هست و نه حوصلهای. اما موقعیت مشابهی را تجربه کردهایم این روزها. یک نبرد در قالب المپیک در رشتهی تکواندو.
هیاهوی رسانهای چیز دیگری میگفت اما با مقدمهای که گفتم، شاید حقیقت چیز دیگری باشد. ناهید کیانی نمایندهی شایستهی ایران با رقیبش مبارزه کرد و پیروز شد. رقیبش در ایران متولد شد، بالید، قهرمان شد، الگوی دختران بسیاری شد، اما رفت؛ پناهنده شد، علیه کشورش مصاحبه کرد، پرچم کشور دیگری را پذیرفت، موفقیت شخصی را ترجیح داد و رؤیای هزاران کودک را فروریخت.
این انتخاب او بود. حالا اما همه اشک میریزند و حسرت میخورند، آه میکشند و از جنگ ایرانی با ایرانی میگویند.
واقعیت همین جمله است عزیزان:
نمایندهی ایران، نمایندهی بلغارستان را شکست داد؛ نه یک واژه بیش، نه یک واژه کم.
تراژدی شکل نگرفت. اگر هم گرفته باشد، فقط برای ناهید عزیز است؛ نه بقیه. همان کسی که چهارسال پیش، پس از شکست مقابل رقیبش به او تاختیم...
✍️#محسن_عظیمالشأن
🇮🇷@Ellinne