تفاهمنامه کارخانه و استارتاپ (2/2)
|برزین جعفرتاش
اندرویی و چانگ در مقاله "بازگرداندن تولید به توسعه" به غفلت از "تولید" در ادبیات اقتصادی و همچنین سیاستگذاری اقتصادی کشورها اشاره میکنند. برخلاف مکاتب کلاسیک اقتصاد که همواره تحول شیوه تولید محور توسعه بود (از تقسیم کار آدام اسمیت گرفته تا سیستم تولید کارخانه مارکس)، عموم مکاتب اقتصادی مدرن "مبادله بازاری" را محور تحلیلهایشان قرار دادند.
این غفلت از سال 2000 و با ظهور پدیده فنآوری اطلاعات و رشته نوآوری تشدید شد و هنوز کشورهای در حال توسعه هستند که تصور میکنند بدون صنعتی شدن، میتوانند اقتصاد خدمات_محور دانش_بنیان داشته باشند.
در گفتگویی که در مورد "انقلاب دیجیتال" و توسعه اقتصادی کشور داشتم، درباره این انحراف که منجر به غفلت از بخش تولیدی اقتصاد شده است توضیحاتی دادم. اینکه وقتی فضای کشور از تولید و کارخانه خالی یا صنعت در آن کمرنگ شد، بخش خدمات اعم از دانشبنیانها و استارتآپها هم بازاری برای ارائه خدمات خود نخواهند داشت و کل پروسه اقتصاد اعم از دیجیتالی و خدماتی و ... از رونق افتاده و اقتصاد زمینگیر میشود. برای مثال در ایالات متحده دیدیم که فرآیند صنعتیزدایی و از دست دادن مشاغل کارخانهای یکی از عوامل پیروزی دونالد ترامپ شد. کسی که با وعده باز گرداندن صنایع آمریکایی به داخل کشور به قدرت رسید. این وضعیتی است که در آمریکا نیز نمود پیدا کرد و به ظهور ترامپ منجر شد که در یک دوره زمانی کوتاه، حمایت از صنایع داخلی دوباره روی صنایع خودرو یا لوازم خانگی نقش داشت و این کشور بر واردات اقلام مشابه تعرفه بست.»
این پژوهشگر با یادآوری برخی اشتباهات سیاستگذار که منجر به صنعتزدایی از اقتصاد ایران در دو دهه ۸۰ و ۹۰ خورشیدی شد، درباره سیاستگذاری صنعتی در ایران نکاتی را عنوان کرد و گفت: «به دو دلیل سرکوب ارزی و سیاست اقتصادی تمرکز بر توسعه بنگاههای کوچک و خدماتمحور، ایران از سالهای میانی دهه ۸۰ به مشکل صنعتزدایی دچار شد و این روند تا امروز هم ادامه دارد. بیتفاوتی ما به تولیدات کارخانهای شاهد این مدعاست. یعنی تمام رانتهای تحقیق و توسعه حمایتی در کشور به شرکتهای خدماتمحور، استارتآپها و بنگاههای دانشبنیان اختصاص داده شده است. این در حالی است که همه این شرکتها بدون وجود یک بخش صنعتی گسترده اساسا نمیتوانند فواید مدنظر سیاستگذار را محقق کنند. این یک انحراف بزرگ است که در کشورهای مختلفی رخ داده. این کشورها عموما فکر میکنند بدون صنعتی شدن میتوانند به یک اقتصاد خدماتمحور یا دانشبنیان تبدیل شوند.
جعفرتاش در بخش پایانی گفتوگو برای استفاده درست از فرصت انقلاب صنعتی چهارم، چند پیشنهاد به سیاستگذار ارائه کرد و افزود: «پیشنهاد من این است که توسعه تولید محصولات کارخانهای کلاسیک بخصوص بخش نساجی اعم از پارچه، پوشاک، کفش و لباس و همچنین لوازم خانگی به اولویت سیاستگذار بدل شود. با توسعه این صنایع و در مقیاس رفتن آنها، استارتآپهای طراحی و بازاریابی و توزیع و همچنین شرکتهای دانشبنیان مشتری خود را پیدا میکنند. در حقیقت یادگیری ماشینی و انقلاب روباتیک نتیجه رشد و توسعه بخش تولیدی و صنعتی کشور است، نه عامل آن.در عین حال تصور میکنم این هیجان ناشی از یادگیری ماشینی و انقلاب روباتیک نباید باعث شود تا ما از توجه به محصولات کارخانهای غافل شویم. ما اگر در سیاستگذاری صنعتی، اولویت را به تولیدات صنعتی بدهیم، به احتمال زیاد قطعا صنایع نوین و دانشبنیان نیز به مرور ایجاد خواهند شد. از آنجا که چرخه عمر محصولات دانشی عموما کوتاه است، بهنظر میرسد اکوسیستم نوآوری که در کشور ایجاد شده توانایی یادگیری و انتقال دانش مورد نیاز صنایع را دارد. البته اگر بازار کافی برای آنها وجود داشته باشد، این موضوع را محقق میکنند. در این مرحله سازماندهی درست برای توسعه و تحول تولید صنایع با فناوری ساده و متوسط اولویت اصلی است و باید باشد و اگر محقق نشود، به باور من پرش به اقتصاد خدماتمحور دانشبنیان بدون صنعتی شدن به مرحله بالاتر ممکن نخواهد بود.»
/ دنیای اقتصاد
✅ @karkhone