✳️ کوزه نمادی در رباعیات خیام
✳️ بخش : اول
❇️ در دوره هایی از تاریخ ادبیات، به دلیل وجود شرایط و موقعیت های اجتماعی، زبان رمزگونه آثار شاعران برجسته تر شده است بنابراین مردم، یک شاعر و نویسنده موفق را با مؤلفه های تکرارشونده در اثرش می شناسند چنانکه حافظ را با رندی، سعدی را با عشق و باغ و راغ، مولوی را با شمس و خیام را بیش از هر چیز با نماد "کوزه " می شناسیم.
مهم ترین مضمون یا درون مایه های (theme) مورد علاقه خیام و بازتاب دهنده دغدغه های ذهنی او موضوع مرگ، گذرا بودن عمر و دم را غنیمت شمردن است که آنرا با موتیف "محرک" تصویری کوزه بیان می کند.
البته کاربرد نماد کوزه در رباعیات خیام پدیده نوظهوری نیست؛ در شعر قبل از خیام نیز از این موتیف به ندرت برای بیان مسئله مرگ و زندگی استفاده شده است، تفاوت خیام با دیگر شاعران پیش از خود، که از این مورد بهره جسته اند، آن است که وی نخستین شاعری است که از این موتیف بهره های گوناگونی برده است (شفیعی کدکنی)
در واقع خیام به دلایل مختلفی کوزه را انتخاب کرده است:
● کوزه نمادی از چرخش طبیعت است.
● کوزه نمادی از زندگی وشکنندگی آن است.
● بدن انسان شبیه بدنه ی کوزه است.
● انسان و کوزه هر دو از خاک آفریده شده اند و به خاک باز می گردند.
● هر دو ظرفی هستند که ارزش و مقام او به واسطه مظروفش است که آنرا پر می کند وگرنه چیزی جز مشتی خاک نمی باشد.
● هر دو را کوزه گری سرشته و روزی زیبایی و کارایی شان را از دست خواهند داد.
● هر دو باید درکوره ای به مقام پختگی برسند و پس از آن به مقام خاموشی یا سردی نائل آیندکه دیگر از خود تو خالی اش سخن نمی گوید.
گویی کوزه از عدم می گوید از آنچه بر سرش آمده و او را به این خاموشی که کمال اوست رسانده، بی آنکه زبان داشته باشد و اینگونه مهمترین رازش را به خیام می گوید ..." راز مرگ!!! "راز بودن و نبودن" یا "هستی و نیستی"
پرداختن به موضوع مرگ شرایط تلخی برای مخاطب ایجاد می کند، اما خلاقیت شاعرانۀ خیام باعث همراهی مخاطب با رباعیات میشود و نظر خواننده را به خود جلب مینماید. خیام تفکرات تند خود را که همان تفکرات گریزناپذیر بشر در مقابل مرگ و نیستی است، با آفرینشهای خلاقانه ترسیم و بیان میکند. یکی از بارزترین نمودهای این خلاقیت استفاده وی از نماد کوزه در جایگاه موتیف تصویری است.
او در رباعیات خود میکوشد با استفاده از کوزه موضوع مرگ و گذرا بودن عمر را به مخاطب القاء کند؛ براي مثال در رباعی زیر، به مخاطب یادآور میشود که این کوزه ای که در دست مردم است، روزي انسانی عاشق بوده است و بعد از مرگ خاك شده و به کوزه تبدیل گشته است:
این کوزه چو من عاشق زاري بوده است
در بند سر زلف نگاري بوده است
این دسته که بر گردن او می بینی
دستی است که بر گردن یاري بوده است
(هدایت)
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بخش : اول
❇️ در دوره هایی از تاریخ ادبیات، به دلیل وجود شرایط و موقعیت های اجتماعی، زبان رمزگونه آثار شاعران برجسته تر شده است بنابراین مردم، یک شاعر و نویسنده موفق را با مؤلفه های تکرارشونده در اثرش می شناسند چنانکه حافظ را با رندی، سعدی را با عشق و باغ و راغ، مولوی را با شمس و خیام را بیش از هر چیز با نماد "کوزه " می شناسیم.
مهم ترین مضمون یا درون مایه های (theme) مورد علاقه خیام و بازتاب دهنده دغدغه های ذهنی او موضوع مرگ، گذرا بودن عمر و دم را غنیمت شمردن است که آنرا با موتیف "محرک" تصویری کوزه بیان می کند.
البته کاربرد نماد کوزه در رباعیات خیام پدیده نوظهوری نیست؛ در شعر قبل از خیام نیز از این موتیف به ندرت برای بیان مسئله مرگ و زندگی استفاده شده است، تفاوت خیام با دیگر شاعران پیش از خود، که از این مورد بهره جسته اند، آن است که وی نخستین شاعری است که از این موتیف بهره های گوناگونی برده است (شفیعی کدکنی)
در واقع خیام به دلایل مختلفی کوزه را انتخاب کرده است:
● کوزه نمادی از چرخش طبیعت است.
● کوزه نمادی از زندگی وشکنندگی آن است.
● بدن انسان شبیه بدنه ی کوزه است.
● انسان و کوزه هر دو از خاک آفریده شده اند و به خاک باز می گردند.
● هر دو ظرفی هستند که ارزش و مقام او به واسطه مظروفش است که آنرا پر می کند وگرنه چیزی جز مشتی خاک نمی باشد.
● هر دو را کوزه گری سرشته و روزی زیبایی و کارایی شان را از دست خواهند داد.
● هر دو باید درکوره ای به مقام پختگی برسند و پس از آن به مقام خاموشی یا سردی نائل آیندکه دیگر از خود تو خالی اش سخن نمی گوید.
گویی کوزه از عدم می گوید از آنچه بر سرش آمده و او را به این خاموشی که کمال اوست رسانده، بی آنکه زبان داشته باشد و اینگونه مهمترین رازش را به خیام می گوید ..." راز مرگ!!! "راز بودن و نبودن" یا "هستی و نیستی"
پرداختن به موضوع مرگ شرایط تلخی برای مخاطب ایجاد می کند، اما خلاقیت شاعرانۀ خیام باعث همراهی مخاطب با رباعیات میشود و نظر خواننده را به خود جلب مینماید. خیام تفکرات تند خود را که همان تفکرات گریزناپذیر بشر در مقابل مرگ و نیستی است، با آفرینشهای خلاقانه ترسیم و بیان میکند. یکی از بارزترین نمودهای این خلاقیت استفاده وی از نماد کوزه در جایگاه موتیف تصویری است.
او در رباعیات خود میکوشد با استفاده از کوزه موضوع مرگ و گذرا بودن عمر را به مخاطب القاء کند؛ براي مثال در رباعی زیر، به مخاطب یادآور میشود که این کوزه ای که در دست مردم است، روزي انسانی عاشق بوده است و بعد از مرگ خاك شده و به کوزه تبدیل گشته است:
این کوزه چو من عاشق زاري بوده است
در بند سر زلف نگاري بوده است
این دسته که بر گردن او می بینی
دستی است که بر گردن یاري بوده است
(هدایت)
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment