در اقتصاد دولتی ( دستوری) علم اقتصاد جایی ندارد ، معرفت شناسی اقتصاد ، موسی غنی نژاد
قسمت
2⃣تعریف رایج دیگری که در مورد علم اقتصاد رواج دارد و در واقع بیان دیگری از تعریف رابینز است، علم اقتصاد را آشتی دادن وسایل و منابع کمیاب و خواسته ها و نیازهای نامحدود انسان ها می داند. بر اساس این تعریف، علم اقتصاد در صدد پاسخگویی به این پرسش ها است که در جامعه چه کالاهایی، چگونه و برای چه کسانی تولید می شود. این تعریف، در واقع همان تعریف تحلیلی رابینز است، منتهی به زبان عامه فهم و محاوره ای از دیدگاه تاریخی می توان گفت برای حل مسائل سه گانه فوق، سه راه حل وجود دارد: الف) نظام اقتصاد سنتی، که در آن عامل تعیین کننده در هر یک از مسائل فوق سنت یادستورهای بزرگان قوم است. ب) نظام سرمایه داری یا اقتصاد مبتنی بر بازار که در آن بازار رقابتی و سازوکار قیمتها پاسخگوی مسائل است. ج) نظام کمونیستی یا اقتصاد دستوری، در این نظام دستورهای مقامات دولتی و برنامه ریزی اقتصادی به مسائل فوق پاسخ می دهد. همچنان که پیش تر اشاره شد، پرسش های سه گانه چه تولید شود، چگونه و برای چه کسانی، در واقع نهایتا به یک پرسش منجر می شود: چگونگی تخصیص منابع. آنچه باید مورد تاکید قرار گیرد، این است که تخصیص منابع به نحوی از انحاءدر تمام جوامع بشری صورت گرفته و می گیرد، اما این مسئله الزاما در تمام به صورت پرسشی که موضوع علم مستقلی را تشکیل دهد، طرح نمی شود.
در تفکر ماقبل مدرن یا سنتی، نیازها و خواسته های انسان نامحدود تلقی نمی شود، از این رو، هدفهای نامحدود بشری وجود ندارد. در سلسله جامعه سنتی، نیازها و خواسته ها طبقه بندی و از پیش معین شده اند، بنابراین طرح پرسش های سه گانه فوق خود به خود منتفی است. عدم تحرک شغلی ناشی از نظام صنفی متحجر، نشانه ثابت فرض کردن نیازها و خواسته های افراد جامعه است. جامعه سنتی یک کل ارگانیک است که اعضای آن هر کدام و منزلت خاص و معینی دارند، چنین جامعه ای نمی تواند عملکرد خود را از درون مورد سوال قرار دهد، بدین روی طرح پرسش های سه گانه علم اقتصاد در آن ناممکن است. پرسش های اساسی چه کالاهایی باید تولید شود، چگونه و برای چه کسانی، زمانی می تواند طرح شود که ما اعضای جامعه را افرادی مستقل و مختار تصور کنیم که در چگونگی استفاده از منابع و اینکه چه چیزی تولید شود، حق انتخاب و آزادی دارند، جامعه ای که در آن مقصد نهایی تولید برآورده کردن نیازها و خواسته های متعدد و گوناگون افراد است. بدین ترتیب شاید بتوان توضیح داد که چرا که در جوامع سنتی یونان قدیم، به رغم اینکه اندیشه سیاسی پیشرفت حیرت انگیزی کرده و به اوج پختگی خود رسیده بود، اندیشه اقتصادی به وجود نمی آید. اقتصاد علم خاص جوامع متشکل از افراد مستقل و مختار است که در آن سازمان تولیدی جامعه تابعی از نیازها و خواسته های نامحدود افراد مستقل و آزاد است که در آن تخصیص منابع به صورت تعدد وسایل و منابع محدود و هدف های متعدد و نامحدود امکان بروز می یابد. در نظام کمونیستی یا اقتصاد دستوری نیز که وظیفه تخصیص منابع به عهده یک مرجع گذاشته میشود (برنامه دولتی)، علم اقتصاد جایی ندارد. در این جوامع، چون تعدد هدفهای جایگزین و رقیب وجود ندارد، مشکل اقتصادی به صورت تعدد وسایل و وحدت هدفها جلوه می کند و بدین ترتیب، مسئله بیشتر جنبه فنی به خود می گیرد تا اقتصادی .
@austrianschool⏪⏪⏪