✳️ واژگان زیبای فراموش شده در زبان فارسی

❇️ در زبان فارسی واژه گان زیادی هستند که در زیر غبار زمان مانده اند و امروزه ديگر به کار نمی روند. امّا هستند و بسیار هم زیبا هستند و درمتون قديمی می درخشند.

ای کاش در فرهنگستان ها سطح مطالعه بالاتر برود و به جای «واژه سازی»، « واژه يابی» رايج شود، آن وقت گنجينه هايی از واژه گان اصيل فارسی کشف خواهد شد که  خيلی از اين کلماتی که ساخته می شود، خوش طنين ترند.

برای نمونه به چندی از آنها  و کاربردشان در شعر و نثر قديم اشاره می شود تا خودتان داوری بفرمایید و ببینيد آنکه فراموش شده زيباتر است يا آنکه امروزه استفاده می کنيم :

◀️ ره نامه = نقشه ی جغرافيا

ز خاقان بپرسيد کاين شهر کيست
به «ره نامه »در، نام اين شهر چيست ؟ (نظامی)

◀️ گرمابه زدن = حمام رفتن

«گرمابه زد» و لباس پوشيد
آرام گرفت و باده نوشيد  (نظامی)

◀️ خموشانه = حق السکوت

خواجه امير را «خموشانه» داد و زبان گويای او را ساکت کرد. (تاريخ اولجايتو)

صد  دگر به «خموشانه »می دهم رشوت،
نه بهر من ، ز برای خدای را زنهار  ( انوری)

◀️ پُرسه = تعزيت

وارث ديگر ندارم ای محبت پيشگان
چون بميرم «پُرسه» ی پروانه و بلبل کنيد (سالک يزدی)
.
◀️ خشک بند = پانسمان

جراحان را حاضر گردانيد تا جراحات را «خشک بند» کردند.(تاريخ ابن بی بی)
.
◀️ شب خانه = آسايشگاه فقرا در شب .جايی که بزرگان و شاهان برای تنگدستان می ساختند تا شب را در آنجا به سر برند:

بنا کرد و نان داد و لشکر نواخت
شب از بهر درويش «شب خانه »ساخت ( سعدی )
.
◀️ زاد = سن و سال

مردی جوان و «زاد»ش، زير چهل وليکن،
سنگين چو سنگ پيری،ديرينه و معمر  ( فرخی )
.
◀️ دوده = آل، تبار

همه مرز ايران پر از دشمن است
به هر «دوده» ای ماتم و شيون است ( فردوسی)

◀️ آژير = آگاه ، هوشيار

سپه را نگهدار و «آژير» باش
شب و روز با ترکش و تير باش  ( فردوسی)

◀️ آسمانه = سقف اتاق

تا همی آسمان توانی ديد
آسمان بين و «آسمانه» مبين ( عماره )

◀️ بريزيدن = ريزريز شدن ، متلاشی شدن

آن مردگان در آن چهار ديوار بماندند ساليان بسيار و جمله «بريزيدند» و خاک شدند. (ترجمه ی تفسير طبری )

◀️ جنابه = همزاد، دو قلو،دو کودک که به يک بار از مادر زاده شوند.

دو قلو واژه ای ترکی است و مرکب از دوق / دوغ / دُغ ) به معنای زادن و ( لو ) که علامت نسبت در ترکی است . جای تأسف بسيار است که حتی رسانه های گروهی گسترده و معتبر امروز هم به اشتباه کلمه ی (دو) را عدد فارسی (2) می پندارند و بر اساس آن واژگان سه قلو ، چهار قلو ، پنج قلو و ... را هم می سازند!

قصه چه کنم که در ره عشق،
با محنت و غم «جنابه» زاديم (سنايی)

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan