ارمغان اقبال؛ سیری کوتاه در منظومه ارمغان حجاز
محمدباقر تلغری‌زاده
آنچه من در بزم شوق آورده ام دانی که چیست؟ یک چمن گل یک نیستان ناله یک خمخانه می
زنده کن باز آن محبت را که از نیروی او بوریای ره نشینی درفتد با تخت کی
ارمغان حجاز آخرین مجموعه از شعرهای فارسی اقبال لاهوری، شاعر عارف و متفکر بزرگ مسلمان هند (پاکستان) است، که اندکی پس از درگذشت وی به چاپ رسیده است.
شوق دیدار خانه کعبه یا به تعبیر قرآن نخستین خانه مردم در اواخرعمر شاعر به اوج خود رسیده، اما پیری و بیماری او را از رفتن باز داشته بود. ولی چه باک، اگر اقبال نتوانست با پای و تن خاکی خود به دیدار کعبه بشتابد به جای آن سوار بر مرکب خیال و با شهبال روح این سفر جسمانی را به سفری روحانی و افلاکی، که غرض نهایی از حج گزاری هم همین است، تبدیل کرد. مگر نه اینکه آیا بزرگترین ابزار و سرمایه شاعر قوه خیال او ست. رهاوردی هم که فیلسوف – شاعر ما از این سفرروحانی برای اهل دل و اندیشه به همراه آورده است همچنان تازه است و روح افزا که اندیشه را به تامل وا می دارد و دل را به تپش می اندازد. اقبال در این سفر روحانی تابلوی پر نقش و نگاری از آخرین اندیشه های دینی، عرفانی، فلسفی و اجتماعی خود را در معرض دید خوانندگان خود قرار می دهد.
@zeitoons
هرچند اقبال در گونه های مختلف شعر فارسی مهارت و استادی خود را به اثبات رسانده است، اما بدون شک دو بیتی های او، یعنی زبان اصلی این منظومه، در کنار دو بیتی های منسوب به باباطاهر عریان که به سبب سادگی بیان و سوز و درد عاشقانه و عارفانه شان قرن هاست که پسندعام یافته اند، دومین نمونه برجسته یا برجسته ترین نمونه دوبیتی های زبان فارسی است. در این اشعار در آمیختگی سوز مومنانه و عارفانه با اندیشه های فیلسوفانه چنان منظره ژرف و شگرف و ظریف و زیبایی را آفریده است، که خواننده اهل دل و اندیشه و آشنا با شعر کلاسیک فارسی را به شگفتی وا می دارد و تحسین، به ویژه اگر بداند که زبان مادری شاعر اردو بوده است و نه فارسی:
“اما دو بیتی های او چیز دیگری است: گرم، تب ناک و آگنده از شعله و شور حیات، معجونی از درد و اندوه فلسفی خیام که سوز نوای منسوب به باباطاهر آن را از تندی و گرمی شعله ور ساخته است. در این ترانه ها هم اندیشه و حکمت هست، هم شور و هیجان شاعرانه، و گاه یک ترانه آن جمله به قدر یک غزل کامل زیبایی و گیرندگی دارد.”
https://tinyurl.com/yxs6sfvd
متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66303
محمدباقر تلغری‌زاده
آنچه من در بزم شوق آورده ام دانی که چیست؟ یک چمن گل یک نیستان ناله یک خمخانه می
زنده کن باز آن محبت را که از نیروی او بوریای ره نشینی درفتد با تخت کی
ارمغان حجاز آخرین مجموعه از شعرهای فارسی اقبال لاهوری، شاعر عارف و متفکر بزرگ مسلمان هند (پاکستان) است، که اندکی پس از درگذشت وی به چاپ رسیده است.
شوق دیدار خانه کعبه یا به تعبیر قرآن نخستین خانه مردم در اواخرعمر شاعر به اوج خود رسیده، اما پیری و بیماری او را از رفتن باز داشته بود. ولی چه باک، اگر اقبال نتوانست با پای و تن خاکی خود به دیدار کعبه بشتابد به جای آن سوار بر مرکب خیال و با شهبال روح این سفر جسمانی را به سفری روحانی و افلاکی، که غرض نهایی از حج گزاری هم همین است، تبدیل کرد. مگر نه اینکه آیا بزرگترین ابزار و سرمایه شاعر قوه خیال او ست. رهاوردی هم که فیلسوف – شاعر ما از این سفرروحانی برای اهل دل و اندیشه به همراه آورده است همچنان تازه است و روح افزا که اندیشه را به تامل وا می دارد و دل را به تپش می اندازد. اقبال در این سفر روحانی تابلوی پر نقش و نگاری از آخرین اندیشه های دینی، عرفانی، فلسفی و اجتماعی خود را در معرض دید خوانندگان خود قرار می دهد.
@zeitoons
هرچند اقبال در گونه های مختلف شعر فارسی مهارت و استادی خود را به اثبات رسانده است، اما بدون شک دو بیتی های او، یعنی زبان اصلی این منظومه، در کنار دو بیتی های منسوب به باباطاهر عریان که به سبب سادگی بیان و سوز و درد عاشقانه و عارفانه شان قرن هاست که پسندعام یافته اند، دومین نمونه برجسته یا برجسته ترین نمونه دوبیتی های زبان فارسی است. در این اشعار در آمیختگی سوز مومنانه و عارفانه با اندیشه های فیلسوفانه چنان منظره ژرف و شگرف و ظریف و زیبایی را آفریده است، که خواننده اهل دل و اندیشه و آشنا با شعر کلاسیک فارسی را به شگفتی وا می دارد و تحسین، به ویژه اگر بداند که زبان مادری شاعر اردو بوده است و نه فارسی:
“اما دو بیتی های او چیز دیگری است: گرم، تب ناک و آگنده از شعله و شور حیات، معجونی از درد و اندوه فلسفی خیام که سوز نوای منسوب به باباطاهر آن را از تندی و گرمی شعله ور ساخته است. در این ترانه ها هم اندیشه و حکمت هست، هم شور و هیجان شاعرانه، و گاه یک ترانه آن جمله به قدر یک غزل کامل زیبایی و گیرندگی دارد.”
https://tinyurl.com/yxs6sfvd
متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66303
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment