✳️ «دامن‌زدن» (از نکته‌های نگارشی)
❇️ «دامن‌زدن» تعبیری کنایه‌ای و به‌معنای تشدید‌کردنِ وضعیّت یا موقعیّتِ بغرنج است. جستجویی نکرده‌ام اما حدس‌می‌زنم ریشهٔ این کنایه در کمک‌گرفتن از دامنِ لباس برای برافروختنِ آتش، نهفته‌باشد. و این حدس بر این مصراعِ ضرب‌المثل‌گونه استوار است: «دامن چنان بزن که نسوزی کباب را». و من خود دامن‌زدن برای برافروختن شعلهٔ آتش را دیده‌ام. نکتهٔ قابلِ‌توجه آن‌که، این تعبیرِ کنایی بارِ معناییِ منفی‌دارد و نباید آن را نابه‌جا به‌کاربرد. نمونه‌را در جملهٔ «برخی رسانه‌ها به اختلافاتِ قومی دامن‌می‌زنند» این تعبیر درست به‌کاررفته اما در جملهٔ «برخی مسائل موجبِ دامن‌زدن به وحدتِ ملّیِ ما می‌شود»، نادرست.
نمونه‌هایی از کاربردِ نادرستِ این تعبیر:
_ «این قتل، و ضعفِ شاهِ بعدی، به آزادیِ اندیشه دامن‌زد» (در اشاره‌به ترورِ ناصرالدین‌شاه و ضعفِ حکمرانیِ مظفرالدین‌شاه)، («بهار و سیاست، مصطفی رحیمی، مجلهٔ «کلک»، اردیبهشت و خردادِ ۱۳۷۰، ش ۵_۱۴، ص ۲۶).
_ «ازسوی‌دیگر، همان پیشرفت‌ها [...] درمیانِ جماعتِ مصرف‌کننده، نیاز به ادبیات را دامن‌می‌زدند» (جامعه‌شناسیِ ادبیات، روبر اسکارپیت، ترجمهٔ دکتر مرتضی کُتُبی، سمت، ۱۳۹۱، ص ۱۵).
_ «این توجه‌به عینک، به‌ناگزیر انگیزهٔ توجه‌به نورشناسیِ عدسی‌ها می‌شد» (تاریخِ علمِ کمریج، کالین ا. رنان، ترجمهٔ حسنِ افشار، چ دوم، ۱۳۷۱، ص ۴۳۸).
_ «پس به این اندیشه دامن‌زدم که نسخه‌ای دیگر فراهم‌آورم و آن را تصحیح‌کنم» (دیوانِ عمادالدینِ نسیمی، به‌کوششِ دکتر یدالله جلالیِ پندری، نشرِ نی، ۱۳۷۲، [ پیشگفتارِ مصحّح] ص ۹).
و نمونه‌هایی از کاربردِ نادرستِ «دامن‌زدن» در برنامه‌های «صدا و سیما»:
_ «باید درمقابلِ اهانتی که به پیامبرِ اکرم شده پاسخِ فرهنگی داد [...]؛ این مسأله باید توسّطِ رسانه‌های جمعی دامن‌زده‌شود» (۱۳۸۶/۱۲/۱۹، ساعتِ ۱۹، شبکهٔ ۲).
_ «همان‌طور که گفتیم باید اندک‌اندک به روان‌شناسیِ جامعه دامن‌بزنیم و برای این هدف باید از گنجینهٔ شعرِ فارسی استفاده‌کنیم» (۱۳۸۷،۳،۲۱، ۴۰ دقیقهٔ بامداد، شبکهٔ ۴).
_ «اگر در رادیو به فرهنگ دامن‌بزنیم، به آگاهی دامن بزنیم، فردا پشیمان نخواهیم‌شد» (۱۳۸۷/۵/۲۱، ساعتِ ۱۳/۳۵، رادیو پیام).
_ «با تصویبِ این لایحه، تعدادِ کتاب‌فروشی‌ها بیش‌تر می‌شود و نهایتاً دامن‌می‌زند به نهضتِ کتاب‌خوانیِ کشور» (۱۳۸۷/۶/۲۴، ساعتِ ۱۹/۰۵، رادیو فرهنگ).
_ «بسیاری از دوستان خواستند تا به این مباحث دامن‌زده‌شود» (۱۳۸۷/۱۲/۱۳، ۱۵ دقیقهٔ بامداد، شبکهٔ ۴).
_ «متأسّفانه دانشگاه‌های ما به این مراودات دامن‌می‌زنند» (۱۳۹۳/۳/۱، ساعتِ ۲۱/۰۵، شبکهٔ ۴).
_ «بعضی از دبیرانِ دینی، تعصّب‌های دینی را در کلاس دامن‌می‌زنند» (۱۳۸۸/۶/۱۵، ساعتِ ۲۱/۳۵/ شبکهٔ ۴).
_ «جنگِ تحمیلی، به تقویتِ شعرِ عاشورایی دامن‌زد» (۱۳۸۹/۱۱/۴/ ساعتِ ۲۰/۰۵، شبکهٔ ۴).
❇️ مطلب ارسالی از: کانال « از گذشته و اکنون »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ «دامن‌زدن» تعبیری کنایه‌ای و به‌معنای تشدید‌کردنِ وضعیّت یا موقعیّتِ بغرنج است. جستجویی نکرده‌ام اما حدس‌می‌زنم ریشهٔ این کنایه در کمک‌گرفتن از دامنِ لباس برای برافروختنِ آتش، نهفته‌باشد. و این حدس بر این مصراعِ ضرب‌المثل‌گونه استوار است: «دامن چنان بزن که نسوزی کباب را». و من خود دامن‌زدن برای برافروختن شعلهٔ آتش را دیده‌ام. نکتهٔ قابلِ‌توجه آن‌که، این تعبیرِ کنایی بارِ معناییِ منفی‌دارد و نباید آن را نابه‌جا به‌کاربرد. نمونه‌را در جملهٔ «برخی رسانه‌ها به اختلافاتِ قومی دامن‌می‌زنند» این تعبیر درست به‌کاررفته اما در جملهٔ «برخی مسائل موجبِ دامن‌زدن به وحدتِ ملّیِ ما می‌شود»، نادرست.
نمونه‌هایی از کاربردِ نادرستِ این تعبیر:
_ «این قتل، و ضعفِ شاهِ بعدی، به آزادیِ اندیشه دامن‌زد» (در اشاره‌به ترورِ ناصرالدین‌شاه و ضعفِ حکمرانیِ مظفرالدین‌شاه)، («بهار و سیاست، مصطفی رحیمی، مجلهٔ «کلک»، اردیبهشت و خردادِ ۱۳۷۰، ش ۵_۱۴، ص ۲۶).
_ «ازسوی‌دیگر، همان پیشرفت‌ها [...] درمیانِ جماعتِ مصرف‌کننده، نیاز به ادبیات را دامن‌می‌زدند» (جامعه‌شناسیِ ادبیات، روبر اسکارپیت، ترجمهٔ دکتر مرتضی کُتُبی، سمت، ۱۳۹۱، ص ۱۵).
_ «این توجه‌به عینک، به‌ناگزیر انگیزهٔ توجه‌به نورشناسیِ عدسی‌ها می‌شد» (تاریخِ علمِ کمریج، کالین ا. رنان، ترجمهٔ حسنِ افشار، چ دوم، ۱۳۷۱، ص ۴۳۸).
_ «پس به این اندیشه دامن‌زدم که نسخه‌ای دیگر فراهم‌آورم و آن را تصحیح‌کنم» (دیوانِ عمادالدینِ نسیمی، به‌کوششِ دکتر یدالله جلالیِ پندری، نشرِ نی، ۱۳۷۲، [ پیشگفتارِ مصحّح] ص ۹).
و نمونه‌هایی از کاربردِ نادرستِ «دامن‌زدن» در برنامه‌های «صدا و سیما»:
_ «باید درمقابلِ اهانتی که به پیامبرِ اکرم شده پاسخِ فرهنگی داد [...]؛ این مسأله باید توسّطِ رسانه‌های جمعی دامن‌زده‌شود» (۱۳۸۶/۱۲/۱۹، ساعتِ ۱۹، شبکهٔ ۲).
_ «همان‌طور که گفتیم باید اندک‌اندک به روان‌شناسیِ جامعه دامن‌بزنیم و برای این هدف باید از گنجینهٔ شعرِ فارسی استفاده‌کنیم» (۱۳۸۷،۳،۲۱، ۴۰ دقیقهٔ بامداد، شبکهٔ ۴).
_ «اگر در رادیو به فرهنگ دامن‌بزنیم، به آگاهی دامن بزنیم، فردا پشیمان نخواهیم‌شد» (۱۳۸۷/۵/۲۱، ساعتِ ۱۳/۳۵، رادیو پیام).
_ «با تصویبِ این لایحه، تعدادِ کتاب‌فروشی‌ها بیش‌تر می‌شود و نهایتاً دامن‌می‌زند به نهضتِ کتاب‌خوانیِ کشور» (۱۳۸۷/۶/۲۴، ساعتِ ۱۹/۰۵، رادیو فرهنگ).
_ «بسیاری از دوستان خواستند تا به این مباحث دامن‌زده‌شود» (۱۳۸۷/۱۲/۱۳، ۱۵ دقیقهٔ بامداد، شبکهٔ ۴).
_ «متأسّفانه دانشگاه‌های ما به این مراودات دامن‌می‌زنند» (۱۳۹۳/۳/۱، ساعتِ ۲۱/۰۵، شبکهٔ ۴).
_ «بعضی از دبیرانِ دینی، تعصّب‌های دینی را در کلاس دامن‌می‌زنند» (۱۳۸۸/۶/۱۵، ساعتِ ۲۱/۳۵/ شبکهٔ ۴).
_ «جنگِ تحمیلی، به تقویتِ شعرِ عاشورایی دامن‌زد» (۱۳۸۹/۱۱/۴/ ساعتِ ۲۰/۰۵، شبکهٔ ۴).
❇️ مطلب ارسالی از: کانال « از گذشته و اکنون »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment