اقتصاد مأموریت‌محور (بخش سوم)



برخی از کنشگران برجسته‌ی اجتماعی در آمریکا نظیر مارتین لوتر کینگ و رالف ابرنتی (از فعالین حقوق سیاه‌پوستان)، با پروژه‌ی فضایی آپولو عمیقاً مخالفت ورزیدند. آنها معتقد بودند کشوری که با معضلاتی نظیر فقر، بی‌خانمانی، نابرابری نژادی و... دست‌وپنجه نرم می‌کند، چرا باید منابع اقتصادی‌اش را به هدف کم‌اهمیتی نظیر پیمایش ماه اختصاص دهد؟ در سال ۱۹۷۰، یک راهبه‌ی ساکن در کشور زامبیا به نام مری جاکوندا نامه‌ای به ارنست استاهلینگر، مدیر فنّی ناسا ارسال می‌کند و در نامه‌اش می‌گوید که چگونه می‌توانید منابع اقتصادی فراوانی را صرف پیمایش فضا کنید در حالی که هزاران درد و رنج (گرسنگان، کودکان بیمار و..) بر روی زمین وجود دارد.

استاهلینگر ضمن قدردانی از قلب رئوف و ذهن کنجکاو جاکوندا، می‌پذیرد که بودجه‌ی پیمایش فضا در نوع خودش رقم بزرگی محسوب می‌شود، و نیازهای اضطراری مهمی بر روی کره‌ی زمین وجود دارد که شایسته هست پول زیادی صرف آنها شود. اما در عین حال، بودجه‌ی پیمایش فضا تنها سه‌دهم حجم اقتصاد آمریکا، و ۱.۶ درصد مجموع هزینه‌کرد دولت آمریکا را در بر می‌گیرد. اگرچه، این اعداد بدین معنا نیست که پیمایش فضا مبلغ کوچکی به خود اختصاص داده است.

استاهلینگر در نامه‌اش ماجرای یک اشراف‌زاده‌ی آلمانی در ۴۰۰ سال پیش را تعریف می‌کند که همیشه بخشی از ثروتش را بین نیازمندان توزیع می‌کرد، اما او کاری بیش از توزیع ثروت انجام می‌داد؛ او به 'تولید ثروت' هم می‌اندیشید. این اشراف‌زاده بخشی از ثروتش را به فرد پژوهشگری پرداخت می‌کرد که در آزمایشگاه کوچکش عدسی‌های شیشه‌ای را می‌سابید و آنها را در یک استوانه قرار می‌داد. اشراف‌زاده همواره مورد انتقاد دیگران قرار داشت که چرا پولت را بابت فعالیت‌های پوچ فلان پژوهشگر هدر می‌دهی، در حالی که بیماری و گرسنگی، جامعه‌ی پیرامونت را فرا گرفته است. نکته‌ی شگفت ماجرا این‌ست که فعالیت‌های ظاهراً پوچ این پژوهشگر، راه تکنولوژی تحول‌آفرینی را هموار ساخت که بعدها به "میکروسکوپ" معروف شد؛ یکی از مؤثرترین ابزارها در رفع بیماری، فقر و گرسنگی.

استاهلینگر در نامه‌اش نوشت که ❞..این اشراف‌زاده‌ی آلمانی با اهدا نکردن بخشی از ثروتش به جامعه، و اختصاص آن به پژوهش و نوآوری، به قدری در کاهش درد و رنج انسان‌ها مؤثر بود که اگر تصمیم می‌گرفت تمامی ثروتش را به جامعه‌ی بیمارزده‌اش اهدا کند، نقش چندان مؤثری در بهبود زندگی انسان‌ها ایفا نمی‌کرد..❝

نحوه‌ی همکاری سازمان ناسا با شرکت‌های خصوصی نیز درس‌های مهمی برای دولت‌های امروز به همراه دارد. ناسا در انتخاب پیمانکاران مورد نظرش از خودمختاری نسبی برخوردار بود و از هیچ مرکز فرماندهی دستور نمی‌گرفت. مدیران سازمان سعی می‌کردند که ارتباط مستقیم و بدون واسطه با پیمانکاران داشته باشند و در روند پیشبرد پروژه رهنمود دهنده‌ی آنان باشند. اولویت ناسا غالباً شرکت‌هایی را شامل می‌شد که توانمندی‌های خود را اثبات کرده بودند، اما سازمان سعی می‌کرد که با شرکت‌های مختلفی همکاری داشته باشد و وابستگی زیادی به یک شرکت خاص پیدا نکند، چرا که در این صورت توان چانه‌زنی‌اش کاهش می‌یافت، هزینه‌هایش بالا می‌رفت و کیفیت پایینی نصیبش می‌شد.

طراحی جزئیات قراردادهای پیمانکاری نیز چالش مهمی در نزد ناسا بود. این سازمان تلاش می‌کرد که قراردادهایش را به کارآترین شکل ممکن طراحی کند. ناسا در ابتدای کارش قراردادهای "هزینه+کارمزد" (Cost-Plus Contract) با پیمانکارانش می‌بست که کیفیت پایینی نصیب سازمان می‌کرد و هزینه‌های هنگفتی برایش می‌تراشید. در این نوع قراردادها، طرف تقاضای قرارداد می‌بایست همه‌ی هزینه‌های سرمایه‌گذاری پیمانکار را بپردازد، و کارمزدی را هم روی آن بگذارد. این موضوع باعث می‌شود که پیمانکار انگیزه‌ای برای کنترل هزینه‌های سرمایه‌گذاری نداشته باشد، و صرف نظر از عملکرد خوب یا بدش، کارمزدی تضمینی دریافت کند.

به همین خاطر ناسا به سمت قراردادهای "مبلغ مقطوع" (Fixed-Price Contract) حرکت کرد. در این قراردادها، مبلغی ثابت به پیمانکار پرداخت می‌شود و در طول پروژه این مبلغ تغییری نمی‌کند. این الگوی قرارداد انگیزه‌ای قوی در پیمانکار ایجاد می‌کند تا هزینه‌های سرمایه‌گذاری را کنترل نماید. ناسا مشوق‌های مالی نیز در قراردادهای مبلغ مقطوعش درج می‌کرد تا سرعت و کارآیی پیمانکاران را بالا ببرد، و در عین حال آنان را از 'ماست‌مالی' پروژه‌ها (کاهش کیفیت‌زدای هزینه‌ها با هدف افزایش سود) دور نگه دارد.

✅ @karkhone

Comments

Be the first to add a comment