✍فضيلتهای اخلاقی را به ما نمیآموختند. تصويری توماس هابزی از جهان ارائه میكردند و آنگاه از ما میخواستند همچون گرگی درنده و باهوش، بقايمان را در جهان گرگها تضمين كنيم؛ بی آنكه حتی دولت هابزی برايشان كوچكترين اهميتی داشته باشد. «كتكت زده؟ يه بار اگر محكم میكوبيدی تو صورتش ديگه اين كارو نمیكرد». «مشقهايت را ننوشتهای؟ عيبی ندارد، بايد بریم مهمونی، فردا خودم میآيم و میگويم مريض شدهای».
در مدرسه همان معلمهایی كه قرار بود ما را با فضيلتها آشنا كنند هم تركيب بینظيری از تناقض در سخن و عمل بودند؛ كار به جايی رسيده بود كه اگر خرده احترامی به بكارت كودكانهمان میگذاشتند و آزار جنسیمان نمیدادند، سيمای معلمی نمونه و فرشتهای مهربان را در ذهنمان تصوير میكردند. اطرافمان پر بود از تمسخر و توهين و ناسزا. مجبور شده بودیم باور کنیم ناسزا فضيلت اخلاقی است.
باور نمیكنيد؟ گوشمان پر بود ازينكه «مادرفلان، چه ماشينی خريده»، «خواهر بهمان، چه تيپ و هيكلی داره». در برخی موارد میشد اسم اين ناسزاها را حتی «ناسزاهای Hello تحبيب» گذاشت: «بیناموس چقدر باسواده، چه خوب حرف مزنه».
كم كم ديديم هركداممان در سلسله مراتبی اجتماعی و البته مبتنی بر مناسبات قدرت، با فرودستانمان همان میكرديم كه از فرادستانمان میديديم؛ گونهای آموزش نامحسوس اما به شدت اثرگذار. حتی مذهب كه قویترين عنصر فرهنگی در عصر و جغرافيای ما بود، تاثير چندانی در نظامهای اخلاقیمان نداشت؛ رفتار جمعی نمادينی بود كه برايمان هويت میساخت.
حتی اگر اين شانس را داشتی كه در خانوادهای اخلاقی زندگی كنی، در مدرسه، در محله، در خيابان بالاخره با هيولای توهين و تحقير و تنازع بقا مواجه میشدی.
اخلاقی بودن، گونهای سانتیمانتاليسم مسخره به شمار میآمد كه در بهترين حالت از تو «سوسولی توسریخور» میساخت كه حتی تنبانش را نمیتواند بكشد بالا و دماغش را نمیتواند پاك كند. نام شارلاتانيزم، زرنگی بود و معنای معصوميت، عقبافتادگی ذهنی.
فضيلتهای اخلاقی را به ما نمیآموختند چون فضيلتهای اخلاقی را كسی به آنها نياموخته بود. آنها برده «تجربه»هايشان بودند و تجربه به آنها آموخته بود «انسان گرگ انسان است».
#حمیدرضا_ابک
نقاشی: جووانی باتیستا، ۱۷۴۰
The Triumph of Virtue and Nobility
🎨@Ellinne