پروتکلشکنی بیادبی است
واژه فرنگی «پروتکل» که به معنای قواعد و دستورالعمل رفتار و کردار اجتماعی به کار برده میشود معادل همان چیزی است که در فارسی به آن «آداب» میگوییم و مفرد آن هم «ادب» است. ایرانیان از قدیم برای هر چیزی و هر کاری آدابی داشتند و در تربیت فرزندان خود هم مهمترین چیزی که به ایشان میآموختند ادب بود. ادب نشستن و برخاستن، ادب غذا خوردن، ادب رفتار با دیگران، با خردسالان و با بزرگسالان... بیست و اندی سال پیش در مجله نشر دانش من مقالهای نوشتم با عنوان «ما به مجلس مهتران سخن نگوییم». این عنوان قدیمترین جمله شناخته شده به زبان فارسی تا آن زمان بود. گوینده آن هم عبدالله مبارک مروزیست که در قرن دوم هجری یا هشتم میلادی زندگی میکرد. در مقاله خود گفتم که عبدالله مروزی در واقع یک اصل اخلاقی و تربیتی را که متعلق به فرهنگ و تمدن ایرانی بوده بیان کرده، آن هم به فارسی دری که زبان مردم خراسان بوده است. عبدالله وقتی در جمله خود میگوید «ما»، یعنی ما ایرانیان، چه ایرانیان وارث تمدنی بودند که در آن مردم از کوچکی میآموختند که چگونه با بزرگان رفتار کنند و حرمت آنان را حفظ کنند. عربها در زمان پیغمبر چنین آدابی نداشتند. در حضور پیغمبر با هم دعوا میکردند و صدایشان را بلند میکردند. به همین جهت آیه نازل شد و به عربها گفته شد که در حضور سرور و سالار خود بلند حرف نزنید و مؤدب باشید. اگر حضرت محمد ایرانی بود هرگز چنین چیزی در محضر او رخ نمیداد، چون ایرانیان آموخته بودند که در مجلس مهتران بدون اجازه سخن نگویند. برای من غیر قابل تصور است که مثلاً شخصی در حضور کوروش، داریوش یا اردشیر و انوشیروان گستاخانه برخیزد و آواز بخواند و بشکن بزند. آدابی که ایرانیان در قدیم داشتند کم و بیش به دوره اسلامی منتقل گردید. کتابهایی که در باره ادب در دوره اسلامی نوشته شده یا به قلم ایرانیان بوده یا متاثر از آثار قدیم ایرانی بوده است. از همین عبدالله مبارک نقل کردهاند که گفت: ما به ادب بیشتر احتیاج داریم تا به علم. یا در جایی دیگر گفته است: منظور از ادب که مردم این همه در بارهاش سخن میگویند چیزی جز «خود-شناسی» (معرفةالنفس) نیست. و خود شناسی هم خلاصه فلسفه و عرفان ایرانی است. بیجهت نیست که در قرنهای سوم و چهارم، در ایران، قبل از این که مدرسه درست شود و به بچهها درس علم و حدیث و فقه بیاموزند، سنت ادبآموزی توسط کسانی که به ایشان مؤدب (بر وزن معلم) یا شیخالتربیه میگفتند احیا گردید. در همین قرنها بود که دهها کتاب در باره آداب و ادب، بخصوص آدابالملوک یا ادبالملوک، یا آداب رفتار با بزرگان و مهتران و شرکت در مجالس بزرگان نوشته شد و همه این آثار در واقع نمایانگر فرهنگ و تمدن ایران بود که از دوره پیش از اسلام به دوره اسلامی منتقل میشد. و آن وقت خانمی در مجلس شاهانهای که در نروژ به مناسبت اهدای جوایز نوبل برگزار شده بدون اجازه سخن میگوید و در توجیه گستاخی خود میگوید: ما ایرانیان همه پروتکل شکنیم.
#نصرالله_پورجوادی
@Ellinne