جاناتان سویفت، طنزنویس بزرگ ایرلندی و خالقِ سفرنامه‌ُ گالیور(که شاهکاری است درطنز) مردی روحانی و از زیر و بم ِ دیانت آگاه بود؛ او درباره‌ُ دین‌داری این نکته‌ُ نغز را می‌گوید:

دیانتِ ما درست به قدری است که
 در ما نفرت برانگیزد، اما نه آن قدر که
سببی شود برای دوست داشتن یکدیگر.*

دین‌داری نیز مانند بسیاری چیزهای دیگر مراتب
دارد و چه بسا کار ِ آدم ِ دین‌دار در مراتب نازل ِ دین‌داری به خون‌آشامی بکشد. بر این اساس، بعضی چیزها، حتی اگر بپذیریم که در مراتب بالا واجدِ خیرند، در مراتب پایین، چه‌بسا منشا‌ء شرّ و فاجعه‌ بشوند و در این صورت، عدم‌شان به زِ وجود.


             * We have just enough religion to
                make us hate , but not enough
                to make us love one another.


✍هومن پناهنده
@gashthaa