آورده‌اند؛ چنگیزخان، پس از ویرانی نیشابور، چون به همدان رسید، مردم را گرد آورد و گفت: پاسخم دهید؛ من از جانب خدا آمده‌ام یا از جانب خویش؟ پرسشی ساده اما سهمگین؛ پرسشی که هنوز نیز بر فراز هر جامعه‌ای در انتظار پاسخ ایستاده است. سکوتی سنگین بر جمع سایه افکند؛ سکوتی آشنا که همواره در بزنگاه‌های بزرگ تاریخ تکرار می‌شود. در این میان چوپانی بی‌نام و نشان، اما دلیر و روشن‌ضمیر قدم پیش نهاد و گفت: تو نه فرستاده خدایی و نه زاده اراده خویش؛
