🔴🔵🔴انواع تشبیه:

▫️ازجهت وجود و یا عدم وجود ادات تشبیه

🔴مرسل یا صریح

اگر در تشبیه ادات تشبیه ذكر شود (شب سیاه بدان زلفكان تو ماند)
🔴مؤكد
اگر ادات تشبیه حذف شود. (سودای تو آتشی جهان سوز ـ هجران تو ورطای خطر ناك)

▫️به اعتبار وجه شبه

ذكر یا عدم ذكر وجه شبه
🔴مفصل
اگر وجه شبه ذكر شود (صحبت ابلهان چو دیگ تهی است ـ كه از درون خالی ، از برون سیهی است)
🔴مجمل
اگر وجه شبه ذكر نشود (همچو چشم سوزنی شكل دهانش ـ بسته زناری چو زلفش بر میانش)
🔴بلیغ
اگر هم ادات تشبیه و هم وجه شبه حذف شود (تو شبنمی، تو بهاری، سپیده سحری ـ تو عطر پونه عشقی، نشاط گل هایی)

به اعتبار مفرد یا مركب بودن وجه شبه
🔴وجه شبه مفرد
وجه شبه یك صورت ذهنی بیشتر نباشد. ( من چو لب لاله شده خنده ناك ـ جامه به صد جای چو گل كرده چاك )
🔴وجه شبه مركب
وجه شبه هیأتی مركب از چند صورت ذهنی باشد «از امور متعدد تركیب یافته باشد» (سر از البرز بر زد قرص خورشید ـ چو خون آلوده دزدی سر زمكمن)
🔴تشبیه تمثیل
تشبیهی كه وجه شبه آن مركب باشد. (همیشه داغ دل دردمند من تازه است ـ كه شب خموش نگردد چراغ بیماران)

▫به اعتبار حسی، عقلی و تخییلی بودن وجه شبه
🔴وجه شبه حسی
وجه شبه از امور حسی (شنیدنی، دیدنی، چشیدنی، پسودنی، یا بوییدنی باشد.
🔴وجه شبه عقلی
وجه شبه از عقلانی و كیفیات نفسانی باشد. (تو را به حاتم طایی مثل زنند خطاست ـ گل شكفته كه گوید به ارغوان ماند) سخاوت و بخشندگی
🔴وجه شبه تخیلی
وجه شبه در دو طرف تشبیه یا در یكی از طرفین خیالی و ادعایی باشد. (از غم و درد چون گل و نرگس ـ روز و شب با سرشك و با سهرم) گریندگی و بیداری در شاعر حقیقی و در گل و نرگس خیالی

▫️به اعتبار طرفین تشبیه
▫️به اعتبارمحسوس یا معقول بودن طرفین
🔴محسوس به محسوس
مشبه و مشبه به از امور حسی باشند «حواس پنجگانه» ُ(در زلف چون كمندش ای دل مپیچ كانجا ـ سرها بریده بینی بی جرم و بی جنایت )
🔴معقول به محسوس
مشبه از امور عقلانی و كیفیات انسانی ، مشبه به از امور حسی ُ (عمر جام جم است كایامش ـ بشكند خرد پس ببندد خوار)
🔴محسوس به معقول
مشبه از امور حسی ، مشبه به از امور عقلانی و كیفیات انسانی (از بس كه كوته است و سیه زلف یار من ـ گویی كه عمر من بود و روزگار من)
🔴معقول به معقول
مشبه و مشبه به هر دو از امور عقلانی و كیفیات انسانی (خرد همچو جان است زی هوشیار ـ خرد را چنین خوار مایه مدار)
(تشبیه وهمی : تشبیهی كه مشبه به آن موجود و واقعی نباشد.)

به اعتبارمفرد (از یك صورت ذهنی) یا مركب بودن (تركیب چند صورت ذهنی) طرفین
🔴مفرد به مفرد
مفرد مجرد به مفرد مجرد
(مردگی كفر و زدگی دین است ـ هر چه گفتند مغز آن این است)
🔴مفرد مجرد به مفرد مقید

(زیرها چون بیدلان مبتلا نالنده سخت ـ رودها چون عاشقان تنگدل گرینده، زار)
🔴مفرد مقید به مفرد مجرد
گاه چون بحر ، طبعم (= طبع من) اندر موج ـ گه چو خورشید ذاتم (= ذات من) اندر جوش)
🔴مفرد مقید به مفرد مقید
دوش گفتی زتیرگی شب من ـ زلف حور است و رای اهریمن )
🔴مفرد به مركب
مشبه مفرد مجرد یا مقید، مشبه به مركب (اشك تو چون در كه بگذاری و برریزی به زر ـ اشك من چون ریخته بر زر همی برگ سمن)
🔴مركب به مفرد
مشبه مركب ، مشبه به مفرد مجرد یا مقید (با هم گل و سبزه و بنفشه ـ چون قوس قزح به رنگ الوان)
🔴مركب به مركب
مشبه و مشبه به هر دو هیأتی مركب از چند صورت ذهنی (زشاخ درخت آنچنان می درخشد ـ كه پروین زبرج دو پیكر ، شكوفه)
به اعتبارتعدد طرفین
🔴تشبیه ملفوف
چند مشبه با هم و چند مشبه به باهم كه به طریق لف و نشر باه ارتباط دارند. (آن نه زلف است و بناگوش كه روز است و شب است)
🔴تشبیه مفروق
چند تشبیه كه هر مشبه و مشبه به كنار هم باشند. (زمین چو كام نهنگ و گیا چو پنجه شیر ـ سپهر چون دم طاووس و شب چو پر غراب)
🔴تشبیه تسویه (مزدوج)
مشبه متعدد و مشبه به یكی (روزگار من و زلف تو سیه همچو شب است ـ لب جانبخش تو و گفته من چون رطب است)
🔴تشبیه جمع
مشبه یكی و مشبه به متعدد (ای ماه چو ابروان یاری گویی ـ یا نی، چو كمان شهریاری گویی ** نعلی زده از زر عیاری گویی ـ در گوش سپهر گوشواری گویی)
▫️اقسام دیگر تشبیه
🔴تشبیه معكوس یا عكس یا مقلوب
شاعر تشبیهی می آورد و بعد جای مشبه و مشبه به را عوض می كند. (شعر او چون طبع او هم بی تكلف هم بدیع ـ طبع او چون شعر او هم با ملاحت هم حسن)
🔴تشبیه مشروط (شرطی)
با شرط یا شروطی مشبه را به مشبه به مانند می كند. (ماهی، اگر ماه را زسرو بود قد ـ سروی اگر سرو را زماه بود بر)

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

Comments

Be the first to add a comment