دیوان و پریان و اژدهایان در شاهنامه
فعالیت دیوان و پریان در شاهنامه بر اساس روایتهای افسانهآمیز ساسانیان است. از همان آغاز شاهنامه، سیامک، پسر کیومرث، نخستین شهریار جهان، به چنگال دیو سیاه گرفتار و کشته میشود. پس از او هوشنگ انتقام پدرش، سیامک، را از لشکر دیوان میگیرد؛ طهمورث، فرزند هوشنگ، دیو را همچون اسبی به زیر خود درمیآورد و سراسر دنیا را میگردد؛ جمشید بر دیوان و پریان و پرندگان و آدمیان و ... حکومت میکند و در زمان ضحاک ماردوش، دیوان به انواع بزهها دست مییازند.
دیوانْ زشترو، سنگدل و ستمکار بوده و از نیروی بدنی عظیمی برخوردارند. آنان میتوانند تغییر شکل بدهند و در انواع افسونگری نیز چیرهدستند. مثال آن در داستان ضحاک یافت میشود؛ آنجا که ابلیس، به اشکال گوناگون خود را نزد ضحاک نمایان میسازد.
مشهورترین دیو شاهنامه، دیو سپید است که کاووس و سپاهیان او را نابینا میکند و رستم برای نجات آنها، جگرگاه این دیو را دریده و با چکاندن چند قطره از خون آن، بینایی همگان را بازمییابد.
دیگر میتوان به داستان رستم و اکوان دیو اشاره کرد که از داستانهای عامیانه به شاهنامه راه یافته است.
در شاهنامه، از نبرد با اژدهایان مکرراً یاد شده است. اژیدهاک، همان اژدهای سه سر و سه پوز و ششچشم اَوِستا که معرب آن ضحّاک شده، خود بهترین نمونۀ این امر است.
سام پهلوان نیز در نامهای به منوچهر، به دلاوریهای خود اشاره میکند و از نابود کردن اژدهایی در حوالی کشفرود سخن به میان میآورد. در هفتخان رستم و اسفندیار نیز نبرد با اژدها دیده میشود.
بهرام چوبینه نیز در شمار اژدهاکشان شاهنامه محسوب میشود. او در دوران تبعید در سرزمین ترکان، شاهزاده خانمی را از چنگ یک هیولا رهایی میبخشد.
شاهنامه این هیولا را چارپایی تنومندتر از اسب، زردرنگ، با پوزه و گوشهای سیاه و با چنگالی تیز مانند شیر یاد کرده است که آن را «شیر کپّی» میخوانند. که در زبان عربی حیوانی است، حاصل آمیزش یک ماده گرگ و یک کفتار.
منبع: کتاب آفرینش زیانکار در روایات ایرانی از آرتور کریستینسن
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan