کره شمالی شدن


در گذشته‌ی نه چندان دور، برخی خانواده‌های مذهبی دخترهایشان را چنان از نامحرمان پنهان می‌کردند که کسی نمی‌دانست دختر دم‌بختی در این خانه هست. بالطبع، دختر در خانه‌ی پدر می‌ماند و به اصطلاح « می‌ترشید. » این تمثیلی است از حاکمیتی که چنان مردمش را از انظار دیگران پنهان دارد که رسانه‌های مختلف آن تنها منبع اطلاع‌رسانی باشند - و البته با روایت خودشان - اگر موجب سلب آزادی نباشد، دست‌کم مقصر انعکاس تصویر سلب آزادی است. درست مثل کره‌ شمالی.
و درست مثل کشور ما که اخبار برخورد موشک خودی به هواپیمای مسافربری را از مردم پنهان کردند - مثل هواپیمای مسافربری خرم‌آباد در ۲۳ بهمن ۱۳۸۰ که برخورد به کوه عنوان شد نه موشک پدافند خودی - به خیال اینکه می‌توانند کتمان حقیقت کنند. اما رسانه‌ها ‌و دولت‌های خارجی به‌واسطه‌ی مسافران اتباع خارجی - نه اتباع ایران - آن‌قدر فشار آوردند تا حاکمیت مجبور به اعتراف شد.

چرا کره شمالی را مثال زدم؟ چون قرارست ما کره شمالی شویم. بله، زمانی قرار بود «ژاپن اسلامی» باشیم و از عقب افتادن از کره جنوبی که صنعت خودروسازی را با ما آغاز کرد، ناراحت بودیم، اما حتی بعد که خواستیم «مالزی شیعه» و با تنزل از آن «ترکیه شیعه» باشیم - تلفیقی از ایدئولوژی اسلامی، دموکراسی و توسعه‌ی اقتصادی که البته دموکراسی حزبی-توسعه‌ی اقتصادی را اصلاحطلبان می‌پسندیدند و ایدئولوژی اسلامی-توسعه‌ی اقتصادی را اصولگرایان؛ و در نهایت به هیچ کدام از آنها نرسیدیم - هیئت حاکمه به این نتیجه رسیدند که کره شمالی بودن چیزی کم از کره جنوبی ندارد.
در واقع، آنها در توهمات خود امیدوار بودند ایران مانند چین از نظر اقتصادی-نظامی قدرتمندتر از هر کشور بلوک غرب و از نظر سیاسی-اجتماعی یکدست‌تر از هر کشور بلوک شرق باشد؛ اما چون به دستاوردهای خواسته‌ی اول نرسیدند - خاصه بعد از فروپاشی توهمات شکوفایی اقتصاد آزاد در پروژه‌ی واگذاری صنایع به بخش خصوصی داخلی و نیز توهم سرمایه‌گذاری خارجی در پروژه‌ی برجام و تشدید تحریم‌ها - بخش دوم را انتخاب کردند که نتیجه‌ی آن نه جمهوری خلق چین، که کره شمالی خواهد بود.

شواهد این ادعا در انتخابات پیش رو آشکار هستند. اثری از دموکراسی در کشور باقی نمانده است و حاکمیت از رد صلاحیت معدود کاندیداهای اصلاحطلب که به‌علت بایکوت مردمی شانسی برای موفقیت در انتخابات نداشتند، هم ابایی ندارد. انتخابات یک‌طرفه با حضور کم‌تعداد مردم پیشتر از نظر قانونی رفع مانع شده است؛ بدین معنا که حد نصاب راه‌یابی به مجلس، از بیش از نیمی از آرا در ۱۳۵۸، در ۱۳۶۳ به حداقل یک‌سوم، از ۱۳۷۸ به حداقل یک‌چهارم و در نهایت از ۱۳۹۵ به حداقل یک‌پنجم آرای صحیح کاهش داده شده است تا انتخابات به مرحله‌ی دوم نرسد (حد نصاب بالای آرا در ابتدای انقلاب که جریان مذهبی حاکم در برابر گروه‌های پرشور اما کم‌شمار دست بالا را داشت، به‌عنوان ابزار نادیده گرفتن اقلیت مخالف به کار می‌آمد، حال آنکه امروزه برعکس، حد نصاب پایین برای حاکمیتی که مقبولیت خود را تا حد زیادی از دست داده، ابزار نادیده گرفتن اکثریت مخالف است.)

یکدست شدن انتخابات و مجلس به چه کار می‌آید؟ نخستین گزاره‌ی محتمل، تهیه‌ی مقدمات تغییر قانون اساسی به‌نحو دلخواه حاکمیت و به رفراندوم گذاشتن آن است (از جمله، تغییر نظام ریاستی به پارلمانی با هدف پایین آوردن ریسک تأثیرگذاری نظر مردم برای تغییرات اساسی، چرا که نتیجه‌ی انتخابات مجلس به‌وسیله‌ی نظارت استصوابی بهتر کنترل می‌شود تا انتخابات ریاست‌جمهوری که هر فردی در آن می‌تواند نمایش حداقلی منتقد را بازی کند و با اتکا به آرای بالای مردمی در برابر بخش‌های انتصابی حاکمیت بایستد.)
تغییر قانون اساسی خود در خدمت مناسبات رهبری است. خلأ جانشینی رهبر به وضوح دیده می‌شود و اینکه حتی ممکن است فرزند رهبر فعلی به سادگی و به ناگهان به کشور تحمیل شود، عجیب به نظر نمی‌رسد. خاصه اینکه نظامیان پشتیبان او خواهند بود؛ آن‌هم اکنون که میلیتاریسم به اوج خود رسیده است و حاکمیت با مستمسک قرار دادن پیکر شهیدی که بخشی از مردم را به خیابان کشانده، مشروعیت مطلق بسط ید نظامیان در تمام امور را معنا کرده است.

در چنین شرایطی، آیا در آستانه‌ی گذار به شرایط سیاسی-اجتماعی کره شمالی نیستیم؟ تلفیق نظام میلیتاریستی (با اولویت دادن صنعت موشکی و هسته‌ای) با ایدئولوژی سرکوب‌گر و نظام تک‌حزبی مبتنی بر منویات رهبر، چیزی جز کره شمالی نیست؛ با این تفاوت که کشور کوچک کره با منابع محدود اقتصادی در برابر تحریم‌های خارجی طبیعتاً به چنین وضعی دچار می‌شد، اما کشور ما ایران ظرفیت‌های بسیاری داشت که اگر به دست دشمنان داخلی نابود نمی‌شد، هرگز دشمن خارجی نمی‌توانست آن را به چنین ورطه‌ی هلاکتی براند. آینده اما تاریک‌تر از امروز و دیروز است؛ مردم ایران در چنگ دشمنان داخلی و خارجی خواهند پوسید.


رضا نساجی


#فرهیختگان