منابع اساطیر ایران

برای دستیابی به اسطوره های ایران، نخست باید منابع مورد استفاده را معرفی کرد.
این منابع را می توان به صورت ذیل دسته بندی کرد:

🔸 الف) منابع هندی: به دلیل فرهنگ مشترکی ایران و هند، آثار هندی باستان در بسیاری از موارد منبع مناسبی برای شناخت اساطیر ایران به شمار می آیند.
این منابع عبارت اند از:
1. وداها، قدیم ترین اثر هندی به زبان سنسکریت، که خود چهار کتاب را شامل می شود: ریگ ودا، یاجور ودا، سامه ودا، اثروه ودا.
2. اوپانیشادها، مجموعهٔ جدیدتر ودایی که شامل متونی دعایی است.
3. مهابهاراتا، که مربوط به خدایان دوران متأخرتر است.
4. پورانا، که داستان های باستانی را در بر دارد.

🔸 ب) منابع اوستایی: کتاب اوستا، که زبان آن جزو زبان های دورهٔ باستانی ایران است و مدت ها سینه به سینه نقل می شده، در دورهٔ ساسانی، با تکیه بر آگاهی های همهٔ مؤبدان و با خطی که در دورهٔ ساسانی بر مبنای خط پهلوی اختراع شده بود،تدوین یافته است.
اوستای موجود، شامل پنج کتاب (بخش) است:
1. یسن ها؛2. ویسپرد؛3. یشت ها؛4. وندیداد یا ویدیوداد؛5. خرده اوستا.

🔸 ج) منابع مانوی: منابع مانوی شامل نوشته های مانی و پیروان اوست. اسطوره های متعلق به سه دورهٔ آفرینش از دیدگاه آیین مانوی و خدایان و دیوان مانوی در این منابع آمده است. کهن ترین آثار مانوی در سده های سوم و چهارم میلادی تدوین یافته اند و آثار متأخر آن به سده های هفتم و هشتم میلادی تعلق دارند. این اسطوره ها در مواردی به شناخت نکاتی دربارهٔ اساطیر ایرانی کمک می کنند.

🔸 د) منابع پهلوی: گرچه تدوین و تألیف اغلب این منابع در حدود سدهٔ سوم هجری/ نهم میلادی به بعد انجام یافته است، سنت آنها متعلق به دورهٔ ساسانی است و حتی این آثار روایت های بسیار قدیم تری را نیز بازگو می کنند.
از میان این منابع به چند اثر اشاره می کنیم:1. دینکرد؛2.بُندَهش؛3. گزیده های زادِس­پَرَم؛4. روایات پهلوی.

🔸هـ) منابع عربی و فارسی: منابع عربی و تاریخ های نوشته شده به زبان عربی در سده های نخستین پس از اسلام و همچنین نوشته هایی که از این دوران به زبان فارسی موجودند و همگی بر اساس خداینامه[6] یا روایت های کتبی و شفاهی تدوین یافته اند، مطالب باارزش و قابل استفاده ای دربارهٔ روایت ها و سنت های باستانی، به خصوص در دورهٔ ساسانی، به دست می دهند.

🔸و) نگاره ها: نگاره های بازمانده از دوران هخامنشی، اشکانی و ساسانی، بر دیواره ها و روی مهرها و سکه ها و ظرف ها، که تصویر هایی از ایزدان و قهرمانان گذشته را منعکس می کنند، با تفسیرهایی که در مورد آنها می شود، می توانند راهگشای مطالب اسطوره ای باشند.

🔸 ز) نوشته های مورخان غیرایرانی: نوشته های تاریخ نویسانی چون هرودت، کتزیاس و پلوتارک، و همچنین منابع ارمنی و منابع سریانی نیز می توانند در مواردی در شناخت اسطوره های ایرانی مفید باشند.

🔸 شاهنامه های بازمانده و آثار حماسی، که در قرن های سوم تا پنجم هجری نوشته شده اند و اغلب متکی به منابع کهن خداینامه ها یا روایات پهلوی کهن هستند.

منبع:
این نوشته خلاصه شده بخشهای آغازین کتاب زیر است:
ژاله آموزگار، تاریخ اساطیری ایران، تهران: سمت.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

Comments

Be the first to add a comment