آیا این ادعا درسته که گفته میشه «همه چیز را بسپارید به بازار، اقتصاد مسیر درست خودش رو از کانال «بازار آزاد» و «دست نامرئی» پیدا میکنه؟
| حسین صبوری
پاسخ کوتاه؛ بله درسته ولی یک اما داره که در داخل ایران اقتصاددانهای طرفدار بازار آزاد بهش توجهی ندارن.
آدام اسمیت خالق این نظریهست. او هنگام بازدید و مطالعه کارگاههای سنجاقسازی بریتانیا در اوایل سده ۱۸ تنها متوجه افزایش قابل توجه بهرهوری در این کارگاهها از مسیر تقسیم کار شد. اما از خود نپرسید که «چطور چنین افزایش قابل توجه تولید، توانسته بود راه خودشو به بازار و تقاضای قابل توجه پیدا کنه».
در عوض، این تحول بزرگ را به فرایند بازار و کانال «دست نامرئی» نسبت داد.
مشکل اینجاست که آدام اسمیت توجهی به مفهوم بسیار مهم «تهییج بازار» Market Fermentation و ۱۵۰ سال زمانی که صرف ایجاد بازار عمیق و گسترده بریتانیای آن زمان شده بود، نداشت. او ندید که اگر در آن زمان بازار آزاد داشت درست کار می کرد، این عملکرد درست را مدیون سالهای سال تهییج بازارهای تجاری و شبکههای توزیع و زنجیرههای تامین بعنوان پیش شرط تخصصی شدن تولید و همچنین تفکیک تقاضا و عرضه و تقسیم کار، بود.
برخلاف قانون موسوم به «قانون سی»، عرضه تقاضای خودشو بوجود نمیاره بلکه درست بالعکس، تا زمانی که بازار به مفهوم بازاری عمیق با شبکههای توزیع و زنجیره تامین مناسب، وجود نداشته باشد، تولیدی نیز شکل نخواهد گرفت و اگرم بگیره میشه صنعت خودروی ما!!هیچ صاحب کسب و کار و شرکتی جرأت نداره ظرفیت تولید و عرضه خودش رو افزایش بده مگر اینکه تقاضای کافی در بازار برای این ظرفیت و تولید جدید، وجود داشته باشه.
اما یک شرکت کوچک روستا-شهریTVE چطور میتونست بازار خودشو پیدا کنه؟ چطور میتونست از تامین کافی و بموقع مواد اولیه مورد نیاز خود، ثبات قیمتها و ثبات تقاضا در بازار مطمئن باشه؟
تقسیم کار در یک شرکت الزاما نیازمند تقسیم کار در دیگر شرکتهاست.
لذا این یک «مشکل هماهنگی اجتماعی» در مقیاسی بزرگه. این مشکل هماهنگی اجتماعی در اروپا بویژه بریتانیا پیش از شروع انقلاب صنعتی و از طریق استعمار و تجارت برده و ... و در طول ۱.۵ قرن تهییج طبیعی بازار که همان دوره Proto Industrialization نامیده میشه، حل و فصل شده بود نه یک شبه!
✅ @karkhone