فرق بین مضمون و معنا در چیست؟

استاد بهاءالدین خرمشاهی در کتاب ارزنده "با ده زبان خموش" توضیحاتی بیان کرده اند که به طور خلاصه بیان می شود:
ایشان ،شعرا را به دو دسته ی لفظ گرا و معنی گرا تقسیم کرده اند :

- شعرایی مانند : عنصری، خاقانی، انوری و کمال الدین لفظ گرا هستند.

- و شاعران دیگری چون منوچهری ، ناصر خسرو، عطار، نظامی، مولانا، معنا گرا.

- بعضی نیز مثل رودکی، فردوسی، نظامی،سنایی، خیام، سعدی، خواجو و حافظ هم معناگرا بودند و هم لفظ گرا

در تقسیم بندی مضمون و معنا، مضمون عبارت است از کلیشه های شعری و پرداختن به "موجودات شعری" نظیر ذره و خورشید، قطره و دریا، آه و آیینه، کیش و قربان، گل و بلبل، و شمع و پروانه و نظیر آن ها که عمدتا با مناسبات لفظی و رایج در سنت شعر نظیر زوج هایی که گفتیم و عناصر اربعه (آب، باد، آتش و خاک ) و مور و سلیمان و حتی وصل و هجران و از ان جا با لعل ولب ، کمان و ابرو ، سرو و قد،خط/خدّ و خال و نظایر ان ها و در کل با موجودات و روابط شعری سروکار دارد.

اما معنا عبارت است از : فکر و فرهنگی که لزوما شاعرانه و شعری نیست ولی در شعر بیان می شود. و ما بازاء و منشا معنا انتزاع غیر شعری و مانند عرفان و اخلاق هم دارد و راه به زندگی و تجربه ها و اندیشه های بکر و بدیع شاعر دارد.

سهم حافظ در مضمون پردازی کمتر از معنا پردازی است.
و چه بسا به عوالم خارج از سنت ها و کلیشه های فرسوده ی شعر، و به بیان سوانح احوال خود و اوضاع اجتماعی و کار و بار جهان و "و ضع بشری " و حکمت گویی و تجارب و احوال عرفانی و اصلاح گری حتی تا مقام مصلح اجتماعی و منتقد فسق و فسادها و نابسامانی ها می پردازد.

برگرفته از :
"ده زبان خموش : استاد بهاء الدین خرمشاهی "

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

Comments

Be the first to add a comment