مخالفت جنگلیها با نامگذاری حکومت آذربایجان
در نتیجه انقلاب روسیه، بسیاری از قطعات آن مملکت دم از استقلال میزدند. از آن جمله اهالی بادکوبه و نواحی اطراف به نام آذربایجان، حکومت مستقلی تشکیل داده و تحت سرپرستی حزب مساوات که همان منشویکها و طرفدار اصول سوسیالیست انقلابی روسیه بودند، خود را اداره میکردند. در آن موقع بادکوبه مرکز تجارت ایران و اغلب مالالتجاره که از ایران به روسیه و ممالک اروپا با بالعکس حمل میگردید، از طریق بادکوبه بود و همیشه این محل، انبار مالالتجاره مملکت ایران شناخته میشد و در آن اوقات بسیاری از مالالتجاره اتباع ایرانی که شاید به چندین میلیون تومان میگردید در بادکوبه به حال ضبط درآمده و از طرف حکومت اجازه صدور داده نمیشد. این موضوع باعث شکایت تجار ایرانی شده و بعد از تظلمات زیاد به اولیای دولت ایران و نگرفتن نتیجه، ناچار به هیأت اتحاد اسلام (نهضت جنگل) مراجعه و تقاضای اقدام میکردند و از طرفی انتخاب نام آذربایجان که منحصرا به آذربایجان ایران اطلاق میگردید، باعث سوءظن و تشویش خاطر ایرانیان وطنپرست گردیده، گمان میرفت حزب مساوات بادکوبه مایل است آذربایجان را از ایران مجزا و ضمیمه قفقاز کند و اهالی را به بهانه زبان مستعار ترکی فریب داده با خود متحد و یک حکومت ترکزبان که در باطن آلت دست ترکهای عثمانی باشند، در آسیای وسطی تشکیل دهد و به استقلال ایران لطمه وارد سازد.
این گمان تا آن حد قوت یافت که یک دسته از آزادیخواهان ایرانی، حزبی به نام دموکرات در بادکوبه تشکیل داده و علنا با حزب مساوات به مبارزه برخاستند و جریدهای به زبان محلی منتشر کردند که در صفحه اول آن، این عبارت چاپ میشد: «آذربایجان، جزو لاینفک ایران است»
هیأت اتحاد اسلام نیز نمیتوانست به جریانات و مقاصد حکومت جدیدالتاسیس مساوات علاقمند نباشد. در همان موقع، روزنامه جنگل شرح مبسوطی در این موضوع نگاشته و تحت عنوان «دیگ همسایه زائید» مقاله مفصلی درج، نمایندهای (مرحوم میرزا ابوطالب عرفانی از زعمای معارف گیلان) نیز به بادکوبه اعزام نمود که نظر حکومت مساوات را دریابد. اینک مشاهدات و مذاکرات ایشان:
وارد بادکوبه شدم، به دیدن جنرال قنسول ایران (ساعدالوزاره که بعدا ساعد و مدتها وزیر امور خارجه و سپس رییسالوزا شد) که مرد باکفایت و وطنپرستی بود رفتم. بعد از دیدن ایشان، چند نفر از لیدرهای حزب مساوات را ملاقات و موفق به تشکیل جلسه برای مذاکره دوستانه با حضور ژنرال قونسول گردیم.
نخستین سوال من این بود که چرا این قسمت از مسلماننشین قفقاز را به نام آذربایجان موسوم و نام دیگری برای آن انتخاب نکردهاند؟ جواب دادند برای سوا کردن نواحی بادکوبه از قفقاز مانند گرجستان و ارمنستان، بهتر و مناسبتر از کلمه آذربایجان پیدا نکردیم و نباید باعث رنجش برادران ایرانی ما بشود و آنها میتوانند مطمئن باشند که ما هیچگونه نظر سوئی نداشته و چشم طمع به خاک ایران و آذربایجان ایران نداریم.
پرسش دوم من آن بود حال که دولت مستقلی تشکیل داده، این قطعه خاک را از روسیه و قفقاز مجزا و میخواهید یک حکومت اسلامی داشته باشید، به کدام یک از حکومات و ملل اسلامی متمایل بوده و نقطه اتکا شما کجاست؟ صریحا گفتند در آذربایجان ما با آنکه اکثریت با مسلمین است، ملل روس، ارمنی، گرجی و غیره نیز هستند که در درجات تمدن از مسلمانها بالاترند و حکومت اسلامی مساوات بدون تکیه کردن به یک دولت اسلامی دیگر نمیتواند و قادر نیست استقلال و زندگانی سیاسی خود را ادامه دهد و چون ایران کنونی، خود دچار ضعف است، نمیتواند تکیهگاه ما باشد، ناگزیر اتکا ما به دولت مقتدر عثمانی است. بعد از این پاسخ، معلوم شد که تمایل آقایان به ترکها است و به بنده ثابت گردید تخمافشانی سالیان دراز جوانان اتحاد و ترقی در عالم اسلام و دعوت مردم به اتحاد اسلام و گرفتاری و غفلت اولیای دولت ایران، چنین نتیجه و ثمر داده که اکنون حزب مساوات میخواهد توجه تاریخی و ملی مسلمین قفقاز را برخلاف آرزوی توده مردم از تهران به استامبول و به طرف مرکز حکومت عثمانی متوجه سازد
موقع حرکت از بادکوبه شنیدم محمدامین رسولزاده که چند سال پیش سردبیر روزنامه ایران بود، از طرف حکومت مساوات نزد فرمانده کل قوای عثمانی رفته است تا وسیله گشایش راه قفقاز را برای قوای عثمانیها فراهم سازد.
" تاریخ انقلاب جنگل "
#محمدعلی_گیلک
@Ellinne