الیگوپولی قدرتمند فیلیمو و نماوا (3/1)
الف:
در روزهای گذشته، فیلیمو برای دومین سال متوالی گزارش عملکرد سالانه خود را منتشر کرد. نکات موجود در این گزارش (که عیان شدن بخش دیگری از نوک کوه یخ بود) سبب ابراز نگرانیهای مختلفی از سوی فعالان فرهنگی گردید. متاسفانه آمار دقیقی از فعالیت vodها وجود ندارد و شاید بتوان این گزارش و گزارش سال قبل فیلیمو را از معدود آمار و ارقام منتشر شده در این زمینه دانست. هرچند گزارش فیلیمو برای افراد مطلع این عرصه نکته شگفتانگیزی نداشت، اما شاهد دیگری برای اثبات آنچه از مدتها قبل هشدار داده میشد، فراهم کرد. اما چه چیزی در حال وقوع است؟
ب:
بررسی روند توسعه بازار vodها در سالهای اخیر، نشان میدهد که یک الیگوپولی (انحصار چندقطبی) قدرتمند در این بازار شکل گرفته است و رسانههایی همچون فیلیمو و نماوا حاکمان بلامنازع این بازار شدهاند. در کنار "انحصار در عرصه توزیع" چند اتفاق دیگر نیز به وقوع پیوسته که وضعیت انحصار را بغرنجتر کرده است:
۱. ادغام و تملکهای عمودی: ادغام عمودی به معنای ادغام بنگاههایی است که در دو سطح مختلف از زنجیره ارزش یک صنعت واقع شدهاند. فیلیمو و نماوا توانستهاند به عرصه تولید محتوای ایرانی درجه الف و الفویژه وارد شوند و علاوه بر انحصار در توزیع، انحصار در تولید را نیز بدست آورند.
۲. رقیبهمکاری بین نماوا و فیلیمو: رقیبهمکاری یا همرقابتی (coopetiton) وضعیتی است که در آن، بنگاههای رقیب به همکاری با یکدیگر نیز میپردازند. در وضعیت انحصارچندقطبی، اگر قطبهای انحصارگر با یکدیگر رقیبهمکار باشند، میتوانند انحصار قدرتمندتری ایجاد کنند. برخی شایعات در مورد همکاری مشترک این دو پلتفرم برای ساخت آثاری بسیار گرانقیمت در آینده، میتواند نشانه بروز این وضعیت باشد.
۳. نقض فاحش بیطرفی شبکه: بیطرفی شبکه (net neutrality) سیاستی است که اخیرا از جانب برخی نهادهای تنظیمگر در دنیا برای اهداف مختلفی از جمله مقابله با انحصارهای پیچیده، دنبال میشود. بر طبق این رویکرد، ispها و اپراتورهای موبایلدیتا باید با همه انواع دادههای اینترنتی به یک صورت برخورد کنند و مجاز نیستند که در مورد سایتها و پلتفرمها تبعیض قائل شوند. همکاری ویژه ارائهدهندگان اینترنت (اعم از adsl و موبایلدیتا) با چند vod خاص، مصداق بارز نقض بیطرفی شبکه است و میتواند انحصار مضاعفی ایجاد کند. آنچه امروز شاهدیم همکاری ویژه ایرانسل و فیلیمو، مالکیت واحد شاتل و نماوا و همکاری ویژه روبیکا (به نمایندگی از اینترنت همراه اول و ایرانسل) با نماوا است، که هر سه مصداق بارز نقض بیطرفی شبکه است و سبب تشدید وضعیت انحصار میگردد. البته در کشور ما قانونی در زمینه بیطرفی شبکه وجود ندارد و لذا نمیتوان این اقدامات را غیرقانونی نامید.
ج:
قدرتمند شدن این دو vod سبب شده که صداوسیما و نهادهای حاکمیتی و شبه حاکمیتی دیگر، از بازار تولید و توزیع محتوای درجه الف و الفویژه به آرامی کنار گذاشته شوند. علت این امر را میتوان در سه نکته جستجو کرد:
۱. بودجه تولید محتوای این پلتفرمها و دستمزدی که به عوامل تولید و هنرمندان میپردازند، در مقایسه با ارقام پرداختی صداوسیما (خصوصا با بودجه انقباضی سالهای اخیر، فربهشدن سازمانی و مدیریت ناکارآمد آن) بسیار بیشتر است.
۲. خطوط قرمز محتوایی کمتر این پلتفرمها در مقایسه با صداوسیما، سبب اقبال تولیدکنندگان به آنها میشود.
۳. برخی هنرمندان برای حفظ ژست اپوزیسیون بودن خود، از همکاری با صداوسیما پرهیز میکنند ولی در این پلتفرمها چنین مانعی وجود ندارد.
✅ @karkhone