جرعه ای از جام علی


در تاریخ تحولات معاصر ایران، سه ویژگی و کاستی در حاکمیت یعنی بیخردی و جهالت، خودباختگی و وابستگی و استبداد و یکه تازی قدرت، خسارت فروانی بر فرآیند توسعه این سرزمین وارد ساخته است. در این بازدارندگی و عقب ماندگی، از همه سهمگین تر و مصیبت بارتر، خصلت استبداد است، با سابقه ای چند هزار ساله، از تاسیس مادها تا سالهای اخیر. استبداد حا‌کمیت، موجب فلاکت هایی است چون نخبه کشی و باز دارندگی از شکوفایی استعدادها، بحران مشروعیت و فاصله میان مردم و حکومت، تحقیر قومیت ها و اقلیت ها و مساله گریز از مرکزی، ریا کاری و بازیگری، تملق گویی و شخصیت پرستی. از دیگر آسیب های ساختارهای استبدادی، از دست رفتن سرمایه های اجتماعی و فرار مغزها است. مساله مهاجرت و ترک سرزمین، عارضه و ضایعه اسفناکی است. پدیده ای سرمایه سوز و خسارت آمیز که نشانه بحران مشروعیت و ناکارآمدی است. چرا آدمی ترکِ دیار و سرزمین می کند؟ چگونه می شود کسی کاشانه و پیشینه خویش را پشت سر می گذارد و می رود؟ بی عدالتی، بی توجهی به قدر و شان و فروکوفتن منزلت آدمی و فرو ریختن هویت ملی، تحقیر، تخفیف و تضییع حقوق، تفتیش عقاید و سّر در نهان این و آن و حوزه خصوصی افراد داشتن و آشکار نمودن اسرار دیگران، دهن کجی به ارزش ها و باورها، فاصله طبقاتی و ساختار الیگارشیک, تبعیض قومیتی و جنسیتی، نداشتن حق انتخاب و آزادی های مدنی، الزام و اجبار مردمان به یک مرام و یک عقیده. اینها می تواند باعث گذاشتن و رفتن بشود. شاید تمامی این امور ناشی از انسداد باشد. انسداد نیز ریشه در استبداد دارد. وقتی استبداد بشود، راهها منسد می شود و بی راهه ها و میان برها، بسیار می شود. این یعنی خلاقیت، آفریندگی و نخبگی، بی اعتبار شدن و واسطه گری و پخمگی و کوتولگی، بسیار شدن. می گویند در آن دیار و سرزمین که سایه آدم های کوچک، بلند بشود، نشانه آن است که خورشید دانش و دانایی، در حال غروب کردن است. وقتی نگاری بنام نخبگی و نگرشی چون نواندیشی و سیره ای بسان قدر شناسی نباشد، به تعبیر "حافظ"، بخت یاری، آن می شود که بگذار و برود.
"بختم ار یار شود رختم از اینجا ببرد"
چرا که موجبِ دلستانی نبوده است و:
"نیست در شهر نگاری که دل ما ببرد"
این یعنی فرار سرمایه های اجتماعی و استعداد ها یعنی علیرغم ندای درونی و دل در گرو سرزمین و پیشینه داشتن، می گذارد و می رود. در حکمت(۴۷۶)، به این آسیب خانمان سوز یعنی از دست دادن سرمایه ها و مهاجرت اشاره شده است. واقعیت آن است که وقتی استبداد باشد و بیداد بشود، وقتی کج راهه و بیراهه، باب بشود و میان برها، بسیار شود، وقتی استعداد باشد اما استعداد کُشی شود، وقتی نخبگان باشند اما نخبه کُشی شود، وقتی آفریندگی باشد اما واسطه گری و دلالی بشود، وقتی بزرگی باشد اما کوتولگی بشود، نتیجه اش به تعبیر این حکمت پرنکته(۴۷۶) نهج البلاغه، دو رخدادِ پر مخاطره است: یکی ترک سرزمین و فرار سرمایه های اجتماعی و دیگری بروز شورش های اجتماعی و نا آرامی های خشونت آمیز. به این وعظِ نغز و آسیب شناسی عالمانه که برای یک والی و زمامدارِ دولت دینی، صادر شده است، توجه نمایید:

"بیراهه‌ها و بیداد، به ترک سرزمین
(مهاجرت) و نا آرامی های خشونت آمیز می‌انجامد."

اسْتَعْمِلِ الْعَدْلَ وَ احْذَرِ الْعَسْفَ وَ الْحَيْفَ فَإِنَّ الْعَسْفَ يَعُودُ بِالْجَلاَءِ وَ الْحَيْفَ يَدْعُو إِلَي السَّيْفِ.نهج-حکمت۴۷۶



"گفتمان ماندگار"
عدالت ورزی را پیشه خویش ساز و از بیراهه و بیداد، بپرهیز چرا که بی راهه رفتن، موجب مهاجرت (ترک سرزمین) می‌شود و بیداد و ستم، نا آرامی‌های خشونت آمیز (مسلحانه) را رقم می‌زند.


سید محسن دوازده امامی



#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی