አማራጭ የሙግት መፍቻ ዓይነቶችና ምንነታቸው፡-

በሀገራችን በተለያዩ ብሔሮችና ብሔረሰቦችም ሆነ በሌሎች የዓለም ሀገራት አለመግባባትን.ለማስወገድ ረዥም ታሪክ ያለዉና የህብረተሰቡን ፣የድርጅትን እና የግለሰብን ሰላምና ደኅንነት ለመጠበቅ እንዲሁም ኢኮኖሚዉን ለማረጋጋት አይነተኛ መሣሪያዎች ሆነዉ የሚያገለግሉት
አማራጭ የሙግት መፍቻ ዘዴዎች ናቸዉ፡፡ አማራጭ የሙግት መፍቻ ዘዴዎች ተብለዉ በአብዛኛዉ የሚታወቁት ድርድር / Concillation / ፣ እርቅ / Medition /፣ ግልግል /
Arbitration / እና ስምምነት / Negotiation / የሚጠቀሱ ሲሆን በሀገራችን ከሚሰራባቸዉ የሽምግልና አይነቶች ዉስጥ ድርድር፣ እርቅ እና ግልግል ይገኙበታል፡፡

1. ስምምነት / Negotiation / ከአማራጭ የሙግት መፍቻ ዘዴዎች ዉስጥ አንዱ ሲሆን ሁለት ወይም ከሁለት በላይ የሆኑ ሰዎች ፣ድርጅቶችና ተቋማት በሆነ ጉዳይ ባለመስማማት ወደ አልተፈለገ ጭቅጨቅና ግጭት እንዳያመሩ ይህንኑ ያልተስማሙበትን ጉዳይ ለጋራ ጥቅምና ደኅንነት ሲባል ቁጭ ብለዉ ሌላ 3ኛ ወገን ጣልቃ ሳይገባ በስምምነት የችግሩ
መነሻ በሆነዉ ጉዳይ ላይ መፍትሔ የሚያስቀምጡበት ዘዴ ነዉ፡፡ ይህ የድርድር ስምምነት በተቻለ መጠን በስምምነት የተጨረሰዉ ዕድሜ ያለዉ፣ ሰላምን ይዞ የሚመጣ እና
ለስምምነቱ መሰረት ሆነዉ ጉዳይም ወደ ኋላ የመመለስ ዕድሉም በጣም ዝቅተኛ ነዉ፡፡

2. ድርድር / Concillation / የሚባለዉ የሽምግልና ዘዴ 3ኛ ወገን ባለበት ግራቀኙ ተሸማጋይ ወገኖች የሚደራደሩበት መንገድ ሲሆን 3ኛ ወገን ከመታዘብ በስተቀር በድርድሩ
ጣልቃ አይገባም፡፡ ነገርግን 3ኛ ወገንኖች ተደራዳሪዎች ስሜታዊ ሊሆኑ ስለሚችሉ ተገቢ ወደ አልሆነ አቅጣጫ እንዳያመሩ ለማድረግ ቀላል የማይባል አስተዋጽኦ አላቸዉ፡፡ ይህ ድርድሩ የብቻን ወይም የጋርዮሽ ጥቅምን ለማግኘት የሚድረግ ሊሆን ይችላል፡፡

3. እርቅ / Medition / ተዋዋይ ወገኖች በሚመርጡት 3ኛ ወገን አጋዥነት ከዉል ወይም ከዉል ዉጪ በሚመነጭ ህጋዊ ዉጤት ባለዉ ጉዳይ ላይ በክርክር ሂደት ወይም ወደ ፊት
ሊከሰት የሚችል አለመግባባትን ለመፍታት የሚከናወን ሂደት ነዉ፡፡ በቀጥታ ጉዳዩ የሚመለከታቸዉ አካላት ፊት ለፊት ቀርበዉ ገልልተኛ በሆነ 3ኛ ወገን ድርድሩን ለማፋጠን
የታጀበ ሲሆን 3ኛ ወገን ጭብጦቹን በመለየት የመፍትሔ አቅጣጫና የዉሳኔ ሀሳብ መጠቆም ፣ ተዳራዳሪ ወገኖች ስምምነት ላይ እንዲደርሱ ነገሩን ከመከላከልና ከመጠቃቃት
ይልቅ በሚያስሟሟቸዉ ነጥቦች ላይ ትኩረት እንዲያደርጉና በግትርነት ሳይሆን የሚያስማማ አማራጭ ሀሳቦችን እንዲያቀርቡ ግፊት በማድረግና የግራ ቀኙን ጉዳይ በተለይም ለቅራኔ መንስኤ የተባሉትን ምክንያቶች ማድረቅ ነዉ፡፡ ሆኖም ግን 3ኛ ወገኖች ምንም ዓይነት ጫና ሊያደርጉ አይችሉም፡፡ በዚህ ምክንያት የተለያዩ ወጪዎች ይቆጠባሉ፡፡ የተደራዳሪ ወገኖች ምስጢር ይጠበቃል፡፡ ሰለ ዕርቅ ሂደት በተመለከቱት የግልግል ዳኝነት እና የዕርቅ አሠራር ሥርዓት አዋጅ ቁጥር 1237/2013 አንቀጽ 54- 76 ስር ተደኝግጎ ይገኛል፡ ስምምነቱ
የመነጨዉ ከራሳቸዉ ፍላጎትና ነፃ ፈቃድ በመሆኑ የተሸናፊነት ስሜት የሚፈጠርበት ወገን የለም፡፡ ተደራዳሪዎች እኩል የሆነ ድል ይኖራቸዋል፡፡ ማንም አሸናፊ ወይም ተሸናፊ አይሆንም ሁሉም አሸናፊዎች ይሆናሉ / Win-Win approach / ተግባራዊ ይሆናል፡፡

4. ግልግል / Arbitration / የሚባለዉ የሽምግልና ዘዴ ደግሞ ግራቀኙ ተከራካሪ ወገኖች ጉዳያቸዉን ለ3ኛ ወገን አቅርበዉ የግልግል ደኛዉ የሚሰጠዉን ዉሳኔ የሚቀበሉበት
ድንጋጌዎች፤ በግልግል ዳኝነት እና የዕርቅ አሠራር ሥርዓት አዋጅ ቁጥር 1237/2013 አንቀጽ 6- 53 የተመለከቱት ድንጋጌዎችም ስለ ግልግል አደራረግና አፈፃፀም የሚገዙ
ናቸዉ፡፡ ከእነዚህ ድንጋጌዎች ይዘት የምንገነዘበዉ ጉዳይ በሕጉ አግባብ የተደረጉ የግልግል ስምምነቶች ሊፈጸሙ የሚችሉ ስለመሆኑ ነዉ፡፡ ግልግል ዉል ነዉ፡፡ ምክንያቱም የዉል
ግዴታዎች የሚያቋቁሙበት፣የሚለወጡበት ወይም ቀሪ የሚሆኑበት ስምምነት እንደመሆኑ መጠን ዉል ስለመኖሩ መሟላት የሚገባቸዉ ነገሮች በግልግል ስምምነትም ተሟልተዉ ሊገኙ ይጋባል፡፡ በመሆኑም የግራቀኙ ተሸማጋዮች ወገኖች ችሎታ ፣የግልግል ጉዳይ ሕጋዊነት እና በሕጉ
የሚፈለግ ከሆነ ፎርም ተሟልተዉ መገኘት የግልግል ስምምነት መኖሩን የምናረጋግጥባቸዉ ጉዳዮች ናቸዉ፡፡ስለሆነም በግልግል ሽምግልና ዘዴ ቀዳሚዉ እርምጃ ግራቀኙ ወገኖች በህጉ የሚፀና የግልግል ስምምነት ገብተዉ መገኘት ነዉ፡፡ በግልግል ዳኛ የሚሰጥ ዉሳኔ የመጨረሻ ነዉ፡፡

ከዚህ ላይ ልናስተዉለዉ የሚገባ ሌላዉ ጉዳይ የአስተዳደር ዉሎች እና ሌሎች በአዋጅ ቁጥር 1237/2013 አንቀጽ 7 ንዑስ አንቀጽ 1-10 የተጠቀሱት በግልግል ዳኝነት አካል እንዳይታዩ ሕግ አዉጭዉ አካል ስለ መምረጡ ነዉ፡፡ በተጨማሪ የፌዴራል ሰበር ሰሚችሎት በሰበር መዝገብ ቁጥር 127459 መስከረም 23 ቀን 2010 ዓ.ም በዋለዉ ችሎት ሰፊ ትንታኔ እና አስገዳጅ ዉሳኔ ሰጥቶበት ይገኛል፡፡

ቸር ሰንብቱ
ፌናን ተጊበሉ
ሚያዝያ 11/2013 ዓ.ም