✳️ هزینه مبادله، فاکتوری نامرئی که حتما نقد می‌شود!

✅ نمی‌توان نقش نهادها را در اقتصاد نادیده گرفت. به عقیده اقتصاددان بزرگی چون داگلاس نورث (Douglass Cecil North) و بامول (William Baumol)، کارآفرینان برای اینکه بتوانند به‌خوبی و راحتی به فعالیت خود در اقتصاد بپردازند، باید نهادهای مساعد و مناسبی در اقتصاد موجود باشد.

🔸هزینه مبادله در اقتصاد از آن غایب‌های همیشه حاضر است. به دیگر سخن، این هزینه همواره نادیده گرفته می‌شود و به نظر ناچیز می‌آید، درحالی‌که بسیار مهم است و نقشی کلیدی در اقتصاد ایفا می‌کند.

👈 در یک تعریف ساده و کلی، هزینه مبادله هزینه‌ای است که طرفین قراردادها برای کسب اطلاعات یا به خاطر عدم اجرای مفاد قرارداد از سوی طرف مقابل متحمل می‌شوند و یا اینکه برای نظارت، کنترل و اعمال قانونی قراردادها، هزینه‌ای اضافی بر دوششان می‌افتد.
با توجه به این تعریف کلی مشخص است که ردپای هزینه مبادله (transactions costs) را می‌توان در جای‌جای اقتصاد پیدا کرد.

🔹هزینه‌هایی در هر مبادله نهفته است

همین‌که هرروز از خواب بیدار می‌شوید، مبادله و دادوستد در زندگی‌تان آغاز می‌شود. زندگی اجتماعی بر پایه مبادله استوار است. مبادله این امکان را به ما می‌دهد که از مزیت تقسیم‌کار استفاده کنیم؛ زیرا هنگام مبادله، ما به دادوستد کالا یا خدمتی می‌پردازیم که یا خودمان به‌طورکلی قادر به تولید آن نیستیم و یا با بهره‌وری پایین می‌توانیم آن را تولید کنیم. همین اقدامِ ما، اقتصاد را به سمت تقسیم‌کار حرکت می‌دهد.

می‌دانیم که با تقسیم‌کار، رفاه افراد یک جامعه افزایش پیدا می‌کند؛ اما هر مبادله‌ای هزینه‌ دارد، درنتیجه اگر بخواهیم درباره منافع حاصل از مبادله سخن بگوییم، در ابتدا باید هزینه مبادله را حساب کنیم.

گاهی ممکن است آن‌قدر هزینه مبادله بالا باشد که منافع را به‌طور کامل پوشش دهد، درنتیجه هیچ مبادله‌ای شکل نخواهد گرفت. مگر اینکه دو طرف مبادله مطمئن باشند که از آن سود می‌برند و وضعیتشان بهتر می‌شود. در غیر این صورت دو طرف قرارداد از مبادله سر باز می‌زنند.

داگلاس نورث (Douglass Cecil North) هزینه مبادله را ناشی از چند عامل می‌داند. یکی از این عوامل هزینه اندازه‌گیری است.
👈 منظور از هزینه اندازه‌گیری، هزینه‌ای است که برای اندازه‌گیری ویژگی‌های ارزشمند یک کالا یا خدمت مورد مبادله، باید پرداخت کرد.
عملکرد کارگزاران نیز در این هزینه‌ جای می‌گیرد. اینکه ما بخواهیم محاسبه کنیم دقیقا چه چیزی دادوستد می‌شود؟ حقوق مالکیت تا کجا وسعت دارد؟ کارگزاران چگونه و در چه دامنه‌ای فعالیت می‌کنند؟ انجام این برآوردها هزینه‌بر هستند.
تصویب قوانین و تعیین وسعت مالکیت معنوی، هزینه‌بر است و روی هزینه مبادله تاثیر دارد.

🔸از سوی دیگر نورث می‌گوید که چگونگی فرآیند مبادله نیز در هزینه‌های مبادله تأثیرگذار است. روابط دوستی، آشنایی و خویشاوندی باعث می‌شود که رفتار سودجویانه افراد کاهش پیدا کند و این خود باعث کمتر شدن هزینه‌های بستن قراردادی سفت‌وسخت با مفاد دست‌و‌پاگیر می‌شود؛ اما در حالت‌های دیگر افراد باید قوانین سفت‌و‌سختی را برای جلوگیری رفتار سودجویانه وضع کنند و این خود باعث افزایش هزینه‌ها می‌شود.

بعد از انجام اندازه‌گیری‌های لازم، اینکه تضمین‌های پیش‌بینی‌شده و تعاریف چگونه اعمال شوند، خود هزینه‌بر است. در اینجا هرچه چارچوب نهادهای اقتصاد یک کشور ضعیف‌تر باشد، باید هزینه‌های بیشتری صرف کرد تا تضمینی برای صحت پیش‌بینی‌ها وجود داشته باشد.

🔹چه کسی سواری مجانی نمی‌خواهد؟

همان‌طور که می‌دانید، اقتصاد مرسوم، افراد را عقلایی در نظر می‌گیرد و فرض می‌کند که اگر به‌طور مثال رفتار سودجویانه به نفعشان باشد، آن را انجام می‌‎دهند.
اگر سواری مجانی منفعتشان را حداکثر کند، به هر نحوی شده این کار را می‌کنند؛ اما نورث به‌عنوان یک مورخ اقتصادی، عامل ایدئولوژی را با این داستان مخلوط کرده و می‌گوید ایدئولوژی می‌تواند هزینه‌های اندازه‌‌گیری، تضمین و اعمال حقوق را کاهش دهد.ایدئولوژی می‌تواند هزینه‌های اندازه‌‌گیری، تضمین و اعمال حقوق را کاهش دهد.

زمانی که فردی نمی‌خواهد از سواری مجانی، سواری بگیرد، نشان می‌دهد که قدرت ایدئولوژی بر اصل منفعت‌طلبی سلطه کرده است. این *ایدئولوژی* به میزان زیادی به‌شدت اعتقادات شخصی فرد به عدالت اجتماعی بستگی دارد.

این اعتقاد نیز خود از میزان تبلیغات و آموزش و اجتماع تاثیر می‌پذیرد. به‌طور مثال زمانی که در مدرسه، تلویزیون و خانواده، به کودک مفاهیمی چون عدالت، آزادی و برابری آموزش داده شود، در آینده هزینه‌های مبادله در اقتصاد کاهش می‌یابد.