✳️ رهیافتی به رابطۀ انسان و کوه در ادبیات
✳️ دکتر کیومرث زرافشان
❇️ بلندترین نقطه، عظیم ترین پدیده و با ابهت ترین چشم اندازی که روی کرۀ خاکی می توان دید کوه ها هستند. کوه به واسطۀ ویژگی های خاصّی که دارد از بدو آفرینش و دورۀ باورهای اساطیری تا دوران پسا تاریک تاریخ، ذهن انسان را به خود مشغول کرده است. انسان بدوی در مقابل عظمت کوه همیشه حیرت زده می شده است. گاه از آن می ترسیده است و گاه به آن پناه می برده است. به همین علت کوه همیشه در دستاوردهای هنری و آثار معنوی بشر به ویژه در ادبیات حضوری ویژه داشته است.
◀️ کوه و کوهستان در اسطوره های ایرانی جایگاه برجسته ای دارد. و نماد آن البرز کوه است. شاهان و قهرمانان اساطیری اغلب در کوه پرورش می یابند. نمونه آن زال – پدر رستم – است که توسط سیمرغ در کوه البرز پرورش می یابد.
ز کوه اندر آمد چو ابر بهار
گرفته تن زال را بر کنار
یا فریدون که توسط مادرش فرانک به البرز کوه فرستاده می شود تا در آنجا رشد کرده و تربیت یابد.
چو بگذشت از آن بر فریدون دو هشت
ز البرز کوه اندر آمد به دشت
◀️ نه تنها در ادبیات کلاسیک بلکه در ادبیات معاصر نیز کوه همچنان ذهن شاعران را به خود مشغول کرده و جایگاه ویژه دارد. ملک الشعرای بهار آنگاه که خود را در برابر عظمت دماوند می بیند ناخودآگاه قصیدۀ دماوندیۀ خود را اینگونه می سراید:
ای دیو سپید پای در بند
ای گنبد گیتی ای دماوند
از سیم به سر، یکی کله‌خوود
ز آهن به میان یکی کمربند
◀️ کوه در باورهای دینی هم نقش برجسته ای دارد و اهمیّت آن در ادبیات بازتاب یافته است. در روایات آمده است که کوه، محل پناهگاه و رشد و اندیشۀ حضرت ابراهیم (ع) است. یا رویداد معروف اصحاب کهف که در کوه اتّفاق افتاده است. همینطور در آیین اسلام می بینیم که مبعث پیامبر (ص) با کوه در ارتباط است زیرا در غار حرّا وحی بر او نازل می شود. در متون ادبی با محتوای دینی به نام کوه هایی مانند کوه قاف و کوه طور برمی خوریم که بارها تکرار شده است. مولانا در اشاره به واقعۀ کوه طور می فرماید:
هر جا روی تو با منی، ای هر دو چشم و روشنی
خواهی سویِ مستیم کش، خواهی ببر سویِ فنا
عالم چو کوهِ طور دان، ما همچو موسی طالبان
هر دم تجلّی می‌رسد، برمی‌شکافد کوه را
◀️ از منظر روانشناسی نیز تأثیر کوهستان در روان آدمی انکار ناپذیر است. کوه نماد پایداری و مقاومت است. انسان کوهنورد وقتی قله ای را فتح می کند در واقع پایداری و مقاومت خود را در برابر سختی های زندگی به نمایش گذاشته است. کوهنوردان هنگام صعود به شدت تحت تأثیر کوه و زیبایی روح انگیز طبیعتش قرار می گیرند و احساس می کنند روحشان با طبیعت یکی شده است.
◀️ مسئله دیگری که نباید از نظر دور داشت بلندی و بلندمرتبگی است. این مسئله را از دو دیدگاه می توان بررسی کرد. اول اینکه انسان همیشه طالب سلطه بر دیگران و مظاهر طبیعت بوده است. بلندی در ذات خود نماد رفعت، سلطه و فرادستی و پستی نماد فرودستی است. عقاب هم به دلیل همین بلند پروازی همیشه مورد توجه انسان بوده است. دوم اینکه خداوند بلند مرتبه است و بندگانش هنگام نیایش دست ها را به سمت آسمان بلند می کنند. در سنت زرتشتی نیز بر اساس مفهوم بلندمرتبگی اهورامزدا، آتشکده ها را در چکاد قله ها برپا می کردند. با در نظر گرفتن همۀ دلایل فوق برآیند بحث این است که انسان ناخودآگاه بر بلندی کوه ها و اوج قله ها احساس نزدیکی بیشتری به مبدأ وجود و پروردگار خود دارد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ دکتر کیومرث زرافشان
❇️ بلندترین نقطه، عظیم ترین پدیده و با ابهت ترین چشم اندازی که روی کرۀ خاکی می توان دید کوه ها هستند. کوه به واسطۀ ویژگی های خاصّی که دارد از بدو آفرینش و دورۀ باورهای اساطیری تا دوران پسا تاریک تاریخ، ذهن انسان را به خود مشغول کرده است. انسان بدوی در مقابل عظمت کوه همیشه حیرت زده می شده است. گاه از آن می ترسیده است و گاه به آن پناه می برده است. به همین علت کوه همیشه در دستاوردهای هنری و آثار معنوی بشر به ویژه در ادبیات حضوری ویژه داشته است.
◀️ کوه و کوهستان در اسطوره های ایرانی جایگاه برجسته ای دارد. و نماد آن البرز کوه است. شاهان و قهرمانان اساطیری اغلب در کوه پرورش می یابند. نمونه آن زال – پدر رستم – است که توسط سیمرغ در کوه البرز پرورش می یابد.
ز کوه اندر آمد چو ابر بهار
گرفته تن زال را بر کنار
یا فریدون که توسط مادرش فرانک به البرز کوه فرستاده می شود تا در آنجا رشد کرده و تربیت یابد.
چو بگذشت از آن بر فریدون دو هشت
ز البرز کوه اندر آمد به دشت
◀️ نه تنها در ادبیات کلاسیک بلکه در ادبیات معاصر نیز کوه همچنان ذهن شاعران را به خود مشغول کرده و جایگاه ویژه دارد. ملک الشعرای بهار آنگاه که خود را در برابر عظمت دماوند می بیند ناخودآگاه قصیدۀ دماوندیۀ خود را اینگونه می سراید:
ای دیو سپید پای در بند
ای گنبد گیتی ای دماوند
از سیم به سر، یکی کله‌خوود
ز آهن به میان یکی کمربند
◀️ کوه در باورهای دینی هم نقش برجسته ای دارد و اهمیّت آن در ادبیات بازتاب یافته است. در روایات آمده است که کوه، محل پناهگاه و رشد و اندیشۀ حضرت ابراهیم (ع) است. یا رویداد معروف اصحاب کهف که در کوه اتّفاق افتاده است. همینطور در آیین اسلام می بینیم که مبعث پیامبر (ص) با کوه در ارتباط است زیرا در غار حرّا وحی بر او نازل می شود. در متون ادبی با محتوای دینی به نام کوه هایی مانند کوه قاف و کوه طور برمی خوریم که بارها تکرار شده است. مولانا در اشاره به واقعۀ کوه طور می فرماید:
هر جا روی تو با منی، ای هر دو چشم و روشنی
خواهی سویِ مستیم کش، خواهی ببر سویِ فنا
عالم چو کوهِ طور دان، ما همچو موسی طالبان
هر دم تجلّی می‌رسد، برمی‌شکافد کوه را
◀️ از منظر روانشناسی نیز تأثیر کوهستان در روان آدمی انکار ناپذیر است. کوه نماد پایداری و مقاومت است. انسان کوهنورد وقتی قله ای را فتح می کند در واقع پایداری و مقاومت خود را در برابر سختی های زندگی به نمایش گذاشته است. کوهنوردان هنگام صعود به شدت تحت تأثیر کوه و زیبایی روح انگیز طبیعتش قرار می گیرند و احساس می کنند روحشان با طبیعت یکی شده است.
◀️ مسئله دیگری که نباید از نظر دور داشت بلندی و بلندمرتبگی است. این مسئله را از دو دیدگاه می توان بررسی کرد. اول اینکه انسان همیشه طالب سلطه بر دیگران و مظاهر طبیعت بوده است. بلندی در ذات خود نماد رفعت، سلطه و فرادستی و پستی نماد فرودستی است. عقاب هم به دلیل همین بلند پروازی همیشه مورد توجه انسان بوده است. دوم اینکه خداوند بلند مرتبه است و بندگانش هنگام نیایش دست ها را به سمت آسمان بلند می کنند. در سنت زرتشتی نیز بر اساس مفهوم بلندمرتبگی اهورامزدا، آتشکده ها را در چکاد قله ها برپا می کردند. با در نظر گرفتن همۀ دلایل فوق برآیند بحث این است که انسان ناخودآگاه بر بلندی کوه ها و اوج قله ها احساس نزدیکی بیشتری به مبدأ وجود و پروردگار خود دارد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment