جنبش‌های مردمی همچون #زن_زندگی_آزادی در ایران، اساساً ریزوماتیک هستند در حالی که گفتمان انقلاب با تفکر درختی (استعاره درخت تنومند انقلاب) مستقر است. ریزوم اصطلاحی است که توسط ژیل دلوز و گاتاری از زیست‌شناسی به فلسفه مدرن وارد شد. شباهت‌های مفهوم زیست‌شناختی ریزوم با جنبش اخیر مردم ایران شگفت‌انگیز است! ریزوم ریشه‌های فرعی گیاه است که در فاصله‌های میانی ریشه اصلی گیاه می‌روید. گیاه ریزوم‌دار به صورت افقی رشد کرده و با قطع بخشی از ساقه ریزوم، گیاه نه می‌خشکد و نه از بین می‌رود، همان‌جا در زیر خاک گسترش می‌یابد و جوانه‌های تازه ایجاد می‌کند.
ریزوم، برخلاف درخت حتی اگر تمام شکسته یا از هم گسسته شود باز هم می‌تواند حیات خود را از سر بگیرد و در جهات دیگری رشد کند.
برخلاف ریشه اصلی درخت که اساساً رو به زمین در دل خاک در یک جهت خاص سیر می‌کند، ریزوم به هر سو سَرک می‌کشد و روی خاک در جهات گوناگون پیش می‌رود. در بعضی گیاهان ریزوم‌های قدیمی خشک شده و می‌پوسند اما گیاهان جوان که از رشد جوانه‌ها در روی ریزوم تشکیل می‌شوند، خود به خود و مستقل به حیات ادامه می‌دهند.
ریزوم فاقد مرکز و رده‌بندی، عاری از دلالت و بدون راهبر است و برخلاف درخت به‌طور نامحدود گسترش می‌یابد (ویژگی لیدرگریز بودن جنبش)
گیاهان ریزوم‌دار از طریق قطع ریزوم‌ها یا قلمه گرفتن از آنها، تازه تکثیر می‌شوند! بسیاری از ریزوم‌ها در فصل پاییز از خاک بیرون کشیده می‌شوند تا در فصل بهار از هم جدا شده، مجدداً رشد کنند! (وجه نمادین)
در یک مجموعه ریزومی، اموری که با همدیگر لزوماً همرنگ و همگون نیستند کنار هم قرار می‌گیرند و به زایش دست می‌زنند. تفکر ریزومی به چندگانگی بها می‌دهد و فرهنگ‌های گونه‌گون و متعدد را به هم وصل نموده، رابطه جدید می‌سازد. (ویژگی همزمان زنانه/مردانه و تکثر قومیت‌ها و خرده‌فرهنگ‌ها در جنبش)
نگاه ریزومی ضد تمرکز است آنچنانکه دلوز می‌گفت:
تفکر ریزومی، فضاها و ارتباطات افقی و چندگانه و همه‌جانبه را تداعی می‌کند اما تفکر درختی با ارتباطات خطی و عمودی و گوش به فرمان سر و کار دارد.(سیاست دستوری و استقرار فرمان به جای خواست عمومی)
درخت، انتساب است؛ اما ریزوم ارتباط است!
تفکر درختی تحمیل‌گر «بودن» (درجا زدن) است حال آنکه تفکر ریزومی، پویا و متکثر بوده و در آن از مرزبندی‌های تفکر خطی خبری نیست. نگاه ریزومی ضد تمرکز و نظم معمول است و سمبلی برای «شدن» و عطف و ربط قلمداد می‌شود.
لذا قیام‌های ریزوم‌وار فاقد رهبر و تشکیلات ویژه است و موجودیتش ناشی از رهبری آنها نیست بلکه ناشی از ماهیت شبکه‌مانند و متصل آنها است. به همین دلیل هر تفکر ریزومی پایانش آغاز تفکر دیگری است و نمی‌توان برای آن آغاز یا پایانی قائل شد! (حذف و ضبط و دستگیری افراد و ادامه یافتن مسیر با افراد دیگر)
جنبش #زن_زندگی_آزادی نیز به شیوه‌های مختلف از مبارزه خیابانی، فریادهای اعتراضی از پشت‌بام، بوق‌های ممتد و شعارنویسی تا اعتصابات سراسری و پست و استوری و هشتگ در شبکه‌های اجتماعی گستردگی ارتباطی دارد. بدین‌ترتیب زیر پوست لایه‌های مختلف اقشار مردمی در سرتاسر شهرهای ایران به شیوه‌های مختلف به حیات خود ادامه می‌دهد، سربرمی‌آورد و به سرتاسر دنیا نیز پیوند می‌خورد!
#مهسا_امینی
📝 محمود وطن‌خواه
@artperception
ریزوم، برخلاف درخت حتی اگر تمام شکسته یا از هم گسسته شود باز هم می‌تواند حیات خود را از سر بگیرد و در جهات دیگری رشد کند.
برخلاف ریشه اصلی درخت که اساساً رو به زمین در دل خاک در یک جهت خاص سیر می‌کند، ریزوم به هر سو سَرک می‌کشد و روی خاک در جهات گوناگون پیش می‌رود. در بعضی گیاهان ریزوم‌های قدیمی خشک شده و می‌پوسند اما گیاهان جوان که از رشد جوانه‌ها در روی ریزوم تشکیل می‌شوند، خود به خود و مستقل به حیات ادامه می‌دهند.
ریزوم فاقد مرکز و رده‌بندی، عاری از دلالت و بدون راهبر است و برخلاف درخت به‌طور نامحدود گسترش می‌یابد (ویژگی لیدرگریز بودن جنبش)
گیاهان ریزوم‌دار از طریق قطع ریزوم‌ها یا قلمه گرفتن از آنها، تازه تکثیر می‌شوند! بسیاری از ریزوم‌ها در فصل پاییز از خاک بیرون کشیده می‌شوند تا در فصل بهار از هم جدا شده، مجدداً رشد کنند! (وجه نمادین)
در یک مجموعه ریزومی، اموری که با همدیگر لزوماً همرنگ و همگون نیستند کنار هم قرار می‌گیرند و به زایش دست می‌زنند. تفکر ریزومی به چندگانگی بها می‌دهد و فرهنگ‌های گونه‌گون و متعدد را به هم وصل نموده، رابطه جدید می‌سازد. (ویژگی همزمان زنانه/مردانه و تکثر قومیت‌ها و خرده‌فرهنگ‌ها در جنبش)
نگاه ریزومی ضد تمرکز است آنچنانکه دلوز می‌گفت:
تفکر ریزومی، فضاها و ارتباطات افقی و چندگانه و همه‌جانبه را تداعی می‌کند اما تفکر درختی با ارتباطات خطی و عمودی و گوش به فرمان سر و کار دارد.(سیاست دستوری و استقرار فرمان به جای خواست عمومی)
درخت، انتساب است؛ اما ریزوم ارتباط است!
تفکر درختی تحمیل‌گر «بودن» (درجا زدن) است حال آنکه تفکر ریزومی، پویا و متکثر بوده و در آن از مرزبندی‌های تفکر خطی خبری نیست. نگاه ریزومی ضد تمرکز و نظم معمول است و سمبلی برای «شدن» و عطف و ربط قلمداد می‌شود.
لذا قیام‌های ریزوم‌وار فاقد رهبر و تشکیلات ویژه است و موجودیتش ناشی از رهبری آنها نیست بلکه ناشی از ماهیت شبکه‌مانند و متصل آنها است. به همین دلیل هر تفکر ریزومی پایانش آغاز تفکر دیگری است و نمی‌توان برای آن آغاز یا پایانی قائل شد! (حذف و ضبط و دستگیری افراد و ادامه یافتن مسیر با افراد دیگر)
جنبش #زن_زندگی_آزادی نیز به شیوه‌های مختلف از مبارزه خیابانی، فریادهای اعتراضی از پشت‌بام، بوق‌های ممتد و شعارنویسی تا اعتصابات سراسری و پست و استوری و هشتگ در شبکه‌های اجتماعی گستردگی ارتباطی دارد. بدین‌ترتیب زیر پوست لایه‌های مختلف اقشار مردمی در سرتاسر شهرهای ایران به شیوه‌های مختلف به حیات خود ادامه می‌دهد، سربرمی‌آورد و به سرتاسر دنیا نیز پیوند می‌خورد!
#مهسا_امینی
📝 محمود وطن‌خواه
@artperception
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment