آیینه درشعر عرفانی نماد چیست ؟

واژهء «آیینه» ،هم در گفتگو های روزانه، ادبیات وهم در عرفان،معنا ها و کاربرد های متفاوت دارد.

✳️ در ادبیات،به ویژه در ادبیات عرفانی،آیینه را محل جلوه گاه ذات باری تعالی می دانند.
درمعنای دیگر، دل انسان وحتی خود انسان نیز که جلوه های ذات خدا درآن منعکس می گردد،به آیینه تشبیه شده است.

بیدل می گوید:

بیدل، آیینهء معشوق نما، در بر توست
این نیازی که تو داری، نشود ناز، چرا»

✳️در واقع قلب انسان،آیینه ای است که معشوق،جلوهء خود را در ان تماشا میکند.

✳️آیینه، نماد خود بینی وخود پرستی نیز است.یعنی خود پرستان ،زمانیکه خود را در آیینه نگاه می کنند، دچار غرور و خویشتن پرستی می شوند.
بیتی از بیدل در این باب:

« یار من، از حسن خود واقف نبود
گردن آیینه سازان، بشکند» (؟ )

روزی از دست کنیز زیب النساء بیگم آیینه ای می شکند.
کنیز با سراسیمگی می گوید:
« از قضا، آیینهء چینی شکست»
بیگم می گوید:
« خوب شد اسباب خودبینی،شکست»

✳️آیینه در شعر مولانا

مولانا، دل خود وبلکه خود را به آیینه تشبیه کرده ومی گوید که اگر گوش شما چشم شود ،از حال من آگاه خواهید شد که من، کیستم:
در واقع من، آیینهء تمام نمایم.
مردِ مقالات ( سخن گفتن و حرف زدن) نیستم ، بلکه من مردِ عمل هستم.

« آیینه ام ، آیینه ام، مرد مقالات نی ام
دیده شود حال من،ار چشم شود،گوش شما»

✳️صایب تبریزی نیز دل خود را به آیینه تشبیه کرده ومی گوید که در من خود را بی پرده نگاه کن تا خود را آن چنانکه هستی،ببینی.
به نظر می رسد که میان او ومعشوق،هنوز حجابی هست.
وآن حجاب،شاید خود بینی او باشد
.لذا عاشق باید از دام هوس وخودبینی خود را برهاند تا به حقیقت بینی برسد.،تا معشوق بی پرده در آیینهء او خود را دیده بتواند.:

_« بی پرده رو، در آیینهء ما نکرده ای
خود را چنانکه هست، تماشا، نکرده ای»

✳️حافظ بیتی در همین زمینه دارد که می گوید:
_ « آیینه ء سکندر، جام جم است، بنگر
تا برتو عرضه دارد، احوال ملک « دارا»

جمشید یا « کیخسرو» نیز جام جمی داشته است که با ان از اوضاع جهان با خبر می شده است.که بنام ( جام جهان نما) شهرت دارد.
از همین رو،آیینهء سکندر را به ( جام جم ) تشبیه کرده اند.

حافظ، بیت دیگری دراین باب دارد:

« نه هرکه چهره بر افروخت، دلبری داند
نه هر که آیینه سازد، سکندری داند »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

Comments

Be the first to add a comment