به مویی آویخته بودن
اصطلاح کنایی «به مویی آویخته بودن» از اصطلاحات قدیم است که امروزه جای خود را به اصطلاح «به مویی بند/ بسته بودن» داده است و هر دو، به معنی در معرض نابودی بودن و لب مرز خطر قرار داشتن و نهایت تزلزل و آسیبپذیری است (رک. فرهنگ کنایات سخن، ج 2، ص 1530). در تعدادی از رباعیات قدیمی، این اصطلاح را یافتهام که اینجا میآورمشان. این رباعیات، در فاصله سده ششم تا اوایل سده هشتم هجری گفته شده است که دوران رواج این اصطلاح را نشان میدهد. در دیوان خاقانی هم این کنایه به کار رفته است: فلک جایی به موی آویخت جانم/ کز آنجا تا اجل مویی نماندهست.
با قدر تو آب آسمان ریخته باد
با خاک درت، ستاره آمیخته باد
گر کم کند از سر تو یک موی فلک
خورشید از او به مویی آویخته باد!
..
هجر تو ز من گرد برانگیخته گیر
بر خاک در تو خون من ریخته گیر
[......] از سر تو یک موی مباد
کار دل من به مویی آویخته گیر.
- انوری
زین فتنه که دور فلک انگیخته بود
جان در تن من به مویی آویخته بود
اقبال مرا دست گرفت، ارنه فلک
بی هیچ شکی خون دلم ریخته بود.
- سلطان طغرل بن ارسلان
خون دل و آب دیده آمیخته شد
وز دیده به رخسار فرو ریخته شد
وز هر مژهای ز چشم من، قطره خون
همچون جانم به مویی آویخته شد.
- ناشناس
زلفت که دلم در خَمش آویخته است
خون دل عاشقان بسی ریخته است
چاهی است خطرناک، دریغا که در او
بیچاره دلم به مویی آویخته است.
- ناشناس
منابع:
دیوان خاقانی، ص 748؛ دیوان انوری، ج 2، ص 968؛ جُنگ رباعی، ص 184؛ جُنگ اسکندر میرزا، برگ 285؛ روضه الناظر، برگ 199؛ مونس الاحرار، ج 2، ص 1195
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan