شاعری با تخلّص " زیزی " .
زیزی لقبی امروزی است که غالبا برای افراد زن ذلیل به کار میبرند و باید صورت درستش زی ذی باشد از شوخی که بگذریم، در مونس الاحرار جاجرمی دو غزل از شاعری با تخلّص زیزی آمده که جالب توجه است. این شاعر که تخلّصی نامأنوس و عجیب دارد پیش از تالیف مونس الاحرار 741ق یا تا سده 9ق زنده بوده است. البته در یکی از نسخه بدلها تخلص زیری نقل شده که آن هم میتواند درست باشد هرچند به اندازهء همان زیزی نامأنوس و غریب است. این دو غزل زبان روان و شیوایی دارند و حس شیرین و دلنشینی را به خواننده القا میکنند. لقب جالبی هم این شاعر داشته (البته در مونسالاحرار) ملیح الکلام، شاید به اعتبار این لقب و مضمون این دو غزل شاعر زن بوده باشد والله اعلم. شاید هم روزی دیوانی از این زیزی شاعر پیدا شود. غزلها این است:
ملیحالکلام زیزی فرماید
منم که گشتهام اکنون مقیم میخانه
به دست ساغر باده گرفته رندانه
نشسته در صف اوباش، گشته دردیکش
ز نام من همه را ننگ، خویش و بیگانه
برو تو دانی زهد و صلاح و مستوری
مرا رها کن، رندی و درد کاشانه
تو را از آنچه که ما عاشقیم و جرعهپرست
مرا از آنچه که تو عاقلی و فرزانه
ندیدهام چو صراحی کسی درونصافی
نه نیز صومعهای همچو کنج میخانه*
به مجلسی که بود شمع و می در او چندان
به حیله درفکنم خویشتن چو پارانه
می است دانه و من صید روزگار چو دام
به دام زود فتد صید از پی دانه
دمی جدا نشود زیزی از می رنگین
تو خواه عاقلش انگار و خواه دیوانه
ایضا له (زیزی )
گر دمی دلشدهای را بنوازی چه شود
ور شبی سوختهای را نگدازی چه شود
ور من بیسروپا را ز غبار قدمت
توتیایی ز سر لطف بسازی چه شود
چونکه من هر نفسی در قدمت دارم سر
گر تو نیز این همه گردنبفرازی چه شود
دلم آویختی از زلف به مویی و مرا
بیم آن است که زین شعبدهبازی چه شود
من که از طاق دو ابروی تواَم قبله بود
گر کنم ترک عبادات مجازی چه شود
عشق تو کو همه عالم ز بن و بیخ بکند
گر کند سوی دلم دستدرازی چه شود
من که یک موی سرت را به دو عالم ندهم
گر تو بر خون دلم دست نیازی چه شود
چونکه شد بندهء لعل لبت از جان زیزی
گر کند لعل لبت بندهنوازی چه شود
در متن: کنج و میخنه.
(مونس الاحرار، ج 2، ص 1083).
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan