▪️ گنبدخانه‌های سلجوقی در شمال غرب ایران

🖋 نویسنده: رابرت هیلن‌برند | 1976
🖋 مترجمان: ماهان لایقی | کارشناس ارشد مرمت ابنیه و احیاء بافت‌های تاریخی دانشگاه تهران - امیرحسین مقتدایی | کارشناس ارشد مطالعات معماری ایران دانشگاه تهران

به نظر می‌رسد بهتر است بحثی مفصل درباره‌ی مساجد سلجوقی در شمال غرب ایران را با تحلیل کلی مساجد سلجوقی آغاز کنیم. از دهه‌ی ۱۹۳۰م. که مطالعه‌ی عمیق معماری قرون میانی ایران آغاز شد، تلاش‌هایی برای تعریف مسجد سلجوقی نوعی در ایران صورت گرفته است. در ابتدا چنین تعاریفی را می‌توان آزمایشی دانست، زیرا تعداد کمی از مساجد سلجوقی شناخته‌شده بودند و این تنها مشکل نبود. در مورد برخی مساجد، تشخیص عناصر سلجوقی از عناصر دوره‌های بعد دشوار بود. در مورد ساختمان‌های دیگر نیز جای تردید بود که آیا اصلاً مسجد بودند یا خیر. علاوه بر این، هیچ کاوشی در هیچ‌یک از مساجد دارای عناصر شناخته‌شده‌ی سلجوقی صورت نگرفته بود، به‌طوری‌که تاریخ اولیه‌ی آن‌ها را تنها می‌توان از بقایای برجای‌مانده استنباط کرد. به‌طورکلی، باوجود حفاری‌های مجزا و چند مطالعه‌ی دقیق در مورد مساجد منفرد، این کمبودهای مختلف همچنان پابرجا است. اما شماری از معماری سلجوقی که اکنون شناخته‌شده‌اند نسبت به یک نسل پیش بسیار بیشتر است و مساجدی که تاکنون اطلاعاتی از آن‌ها نبود به‌طور مدام آشکار می‌شوند. بنابراین، درحالی‌که عدم قطعیت تاریخ بناهای منفرد را مخدوش می‌کند، داده‌های موجود کنونی، برای توجیه نظرات کلی پیرامون مساجد سلجوقی کفایت می‌کند. بااین‌حال، تصویر کلی که از بررسی مساجد موجود سلجوقی به دست می‌آید، به‌ناچار نامتوازن است، زیرا منابع ادبی مساجدی را توصیف می‌کنند که هیچ همتایی برای آن‌ها باقی نمانده است – برای مثال مسجد ساوه، که به گفته‌ی حمدالله مستوفی دارای تاق سردری که با تاق کسری هم آوردی می‌کند. نمونه‌هایی از آتشکده‌های بزرگی که به مسجد تبدیل‌شده‌اند نیز باقی نمانده است، هرچند ممکن است این رسم تا دوره‌ی سلجوقی ادامه پیداکرده باشد.

⭕️ ادامۀ مطلب را می‌توانید در Instant View یا در وب‌سایت کوبه به نشانی زیر بخوانید:

https://telegra.ph/am24-01-12-17
https://telegra.ph/am24-02-12-17
https://koubeh.com/am24-01-12-17/

@koubeh