زندان زبان
 
محمدامین مروتی
 
چپ از ابتدا با بازتعریف کلمات و اصصطلاحا ترمینولوژی و زبان سیاسی خود را ساخت که شامل کلماتی نظیر ارتجاع و امپریالیسم و بورژوازی و طبقات و فاشیسم و خلق بود و هرگز حاضر نشد با زبان دیگری با مخاطب سخن بگوید. این ترمینولوژی به او کمک کرد که زبان خود را به جامعه تحمیل کند و هر گونه گفتگویی را در چارچوب مطلوب خود به پیش ببرد. به گونه ای که از فرط تکرار این واژگان، تا دهه های مدید، این گفتمان به گفتمان اصلی جامعه تبدیل شد و حتی مخالفان هم از همان اصطلاحات استفاده می کردند و می کنند. مثلاً بسیاری از لیبرال ها هم به جامعه مطلوب خود می گویند نظام سرمایه داری، در حالی که ترم مورد نظرشان نظام بازار یا رقابت آزاد است.
کسی که فقط از اصطلاحات خودش استفاده می کند، طرف مقابل را مجبور می کند تا ناخودآگاه در میدان او بازی کند و به سمت مورد نظر او هدایت شود.
درست است که این بازتعریف کلمات، دهه ها موقعیت برتری به چپ می داد، اما در عین حال چپ را زندانی ترمینولوژی و اصطلاحات خود کرد به گونه ای که ارتباط با واقعیات اجتماعی را از دست داد. وقتی تحولات اجتماعی مسیر متفاوتی می پیمایند، نمی توان با واژگانی ثابت آن ها را توصیف کرد. این ترمینولوژی به زندان، ابداع کنندگانش تبدیل شد تا جایی که به جای استفاده از عقلانیت شخصی، خود را در چارچوب اصطلاحات از پیش تعریف شده شان، محصور و محبوس می کردند و در نتیجه از تحلیل ساده ترین وقایع عاجز می شدند.
 
این موضوع در مورد سایر ایدئولوژی ها هم صادق است. نازی ها هم ترمینولوژی خودشان را داشتند. هاینریش بُل نویسنده شهیر آلمانی می‌نویسد:«بعد از هیتلر همه‌ی آلمان درک کردند که او چه بلایی بر سر کشور و زیربناهای آن آورده است. اما یک چیز نابودشده هم بود که فقط ما روشنفکران آن را می‌فهمیدیم و آن خیانت هیتلر به "کلمات" بود. خیلی از کلمات شریف دیگر معانی خودشان را از دست داده بودند، پوچ شده بودند، مسخره شده بودند، عوض شده بودند، اشغال شده بودند. کلماتی مانند آزادی، آگاهی، پیشرفت، عدالت!»
 
7 آبان 1405