به مناسبت روز زبان مادری
زبان اكثریت با زبانهاى قومى دیگر
در ایران علاوه بر جمعیت فارسى‌زبان، گروههاى قومى دیگرى نیز وجود دارند كه در مكالمات داخلى خود به زبان قومى خویش صحبت مىكنند. بر اثر افزایش ارتباطات و تبدیل زبان فارسى به زبان مشترك اقوام و ملیتهاى مختلف ایرانى، این‌گونه افراد دوزبانه یا چندزبانه هستند. از نظر وضعیت دوزبانى اكثر این اقوام مراحل «دوزبانى غیركامل» و «دوزبانى تكسوادى» را پشت سر گذاشتهاند و بهخصوص در مورد نسل جدید به حالت دوزبانى كامل رسیدهاند، با این همه، «دو زبانى» اینان حتى بیشتر از حالت (الف) جنبهى دوزبانگونگى پیدا كرده است؛ در حالى كه زبان مادرى در حوزههایى از قبیل خانه در مكالمات دوستانه با افراد متعلق به گروه قومى و زبانى خود مورد استفاده قرار مىگیرد. زبان فارسى (زبان رسمى یا اكثریت) نیز در حوزههایى از قبیل محل كار و خیابان، دادگاه، خرید، آموزش و غیره به كار مىرود و تداخل حوزهها بسیار ناچیز است. در واقع تفاوت حالت (الف) و حالت (ب) تنها در آن است كه در حالت (ب) تركیبى از دو زبانى و دوزبانگونگى وجود دارد. بهطورى كه دو استاندارد H و L در این مورد از نظر ساختار زبانى تفاوت اساسى دارند. در این حالت ما با وضعیت «دوزبانگونگى بین زبانى» مواجه هستیم. در حالى كه در حالت (الف) دو استاندارد H و L از نظر ساختار زبانى كموبیش به همدیگر نزدیكاند، زیرا هر دو گونههاى مختلف یك زبان مشترك هستند و در این حالت ما با وضعیت «دوزبانگونگى درون زبانى» مواجهایم (پاولز، 1984).
در حالت (ب) نیز مانند حالت (الف) زبان مادرى نخست در محاوره با پدر و مادر و در محیط خانه فرا گرفته مىشود و زبان فارسى (زبان رسمى یا اكثریت) بعدها و اغلب به فاصلهى زمانى حداقل چند سال آموخته مىشود. از آنجا كه فارسى زبان رسمى ایران است، آموزش رسمى نیز به این زبان انجام مىگیرد و معلمان و دبیران فارسى‌زبان هستند یا به هرحال با زبان قومى دانشآموز و حتى لهجهى محلى دانشآموز آشنایى ندارند (برخلاف حالت (الف) كه در آن معلمان محلى خود به زبان محلى صحبت مىكنند). در مورد آن دسته از گروههاى قومى كه زبان مادرى (استاندارد) خود را نیز طى آموزش رسمى در درسهاى ادبیات و علوم دینى فرامىگیرند، باز لهجه محلى دانشآموزان مورد توجه معلمان قرار نمىگیرد و حتى گاهى لهجهى محلى به سود زبان استاندارد نادیده گرفته مىشود.
بهعلت اختلاف سنى در زمان فراگیرى زبانهاى مورد نظر و تفاوت در حوزههاى كاربردى آنها، وضعیت دو زبانى گروههاى قومى ایران بیشتر از نوع زیرمرتبه و هممرتبه و بهندرت از نوع تركیبى است. این امر موجب برخى مشكلات در تبدیل زبانها و فرهنگها مىشود. بهعلاوه، چون نوعى توزیع زبانى در حوزههاى مختلف كاربرد وجود دارد، اكثر گروههاى قومى ایران در مجموعه زبانى خود همه گونههاى مختلف فارسى را ندارند و گاهى اتفاق مىافتد كه در انتخاب گونهی مناسب زبانى، در حوزه خاص، دچار اشتباه مىشوند (مثلاً استاندارد ادبى و گونه گفتارى را بهجاى یكدیگر به كار مىبرند) این موضوع به تداخل زبانها و ایجاد لهجههاى قومى در زبان فارسى افزوده و سبب تمایز طرز صحبت آنان به زبان فارسى مىشود.
در كنار تفاوتهاى صرف زبانى، چون زبان فارسى در محیطهاى آموزشى فراگرفته مىشود، فرهنگ لازم زبانى هیچوقت به طور كامل آموخته نمىشود و حتى در بعضى موارد ایجاد تمایز رفتار فرهنگى مىكند. مثلاً عدم تمایز بین حوزه كاربردى كلماتى مثل «غلط» و «اشتباه»، «وزن كمكردن» و «سبك شدن» و جز اینها، كه اغلب در ضمن محاوره فارسى اقلیتهاى زبانى مشاهده شده است.
زبان در گستره‌ی فرهنگ
مجموعه مقالات انسان‌شناسى زبان‌شناختى
دکتر امیلیا نرسیسیانس
چاپ دوم: 1398
@NashrAfkar
زبان اكثریت با زبانهاى قومى دیگر
در ایران علاوه بر جمعیت فارسى‌زبان، گروههاى قومى دیگرى نیز وجود دارند كه در مكالمات داخلى خود به زبان قومى خویش صحبت مىكنند. بر اثر افزایش ارتباطات و تبدیل زبان فارسى به زبان مشترك اقوام و ملیتهاى مختلف ایرانى، این‌گونه افراد دوزبانه یا چندزبانه هستند. از نظر وضعیت دوزبانى اكثر این اقوام مراحل «دوزبانى غیركامل» و «دوزبانى تكسوادى» را پشت سر گذاشتهاند و بهخصوص در مورد نسل جدید به حالت دوزبانى كامل رسیدهاند، با این همه، «دو زبانى» اینان حتى بیشتر از حالت (الف) جنبهى دوزبانگونگى پیدا كرده است؛ در حالى كه زبان مادرى در حوزههایى از قبیل خانه در مكالمات دوستانه با افراد متعلق به گروه قومى و زبانى خود مورد استفاده قرار مىگیرد. زبان فارسى (زبان رسمى یا اكثریت) نیز در حوزههایى از قبیل محل كار و خیابان، دادگاه، خرید، آموزش و غیره به كار مىرود و تداخل حوزهها بسیار ناچیز است. در واقع تفاوت حالت (الف) و حالت (ب) تنها در آن است كه در حالت (ب) تركیبى از دو زبانى و دوزبانگونگى وجود دارد. بهطورى كه دو استاندارد H و L در این مورد از نظر ساختار زبانى تفاوت اساسى دارند. در این حالت ما با وضعیت «دوزبانگونگى بین زبانى» مواجه هستیم. در حالى كه در حالت (الف) دو استاندارد H و L از نظر ساختار زبانى كموبیش به همدیگر نزدیكاند، زیرا هر دو گونههاى مختلف یك زبان مشترك هستند و در این حالت ما با وضعیت «دوزبانگونگى درون زبانى» مواجهایم (پاولز، 1984).
در حالت (ب) نیز مانند حالت (الف) زبان مادرى نخست در محاوره با پدر و مادر و در محیط خانه فرا گرفته مىشود و زبان فارسى (زبان رسمى یا اكثریت) بعدها و اغلب به فاصلهى زمانى حداقل چند سال آموخته مىشود. از آنجا كه فارسى زبان رسمى ایران است، آموزش رسمى نیز به این زبان انجام مىگیرد و معلمان و دبیران فارسى‌زبان هستند یا به هرحال با زبان قومى دانشآموز و حتى لهجهى محلى دانشآموز آشنایى ندارند (برخلاف حالت (الف) كه در آن معلمان محلى خود به زبان محلى صحبت مىكنند). در مورد آن دسته از گروههاى قومى كه زبان مادرى (استاندارد) خود را نیز طى آموزش رسمى در درسهاى ادبیات و علوم دینى فرامىگیرند، باز لهجه محلى دانشآموزان مورد توجه معلمان قرار نمىگیرد و حتى گاهى لهجهى محلى به سود زبان استاندارد نادیده گرفته مىشود.
بهعلت اختلاف سنى در زمان فراگیرى زبانهاى مورد نظر و تفاوت در حوزههاى كاربردى آنها، وضعیت دو زبانى گروههاى قومى ایران بیشتر از نوع زیرمرتبه و هممرتبه و بهندرت از نوع تركیبى است. این امر موجب برخى مشكلات در تبدیل زبانها و فرهنگها مىشود. بهعلاوه، چون نوعى توزیع زبانى در حوزههاى مختلف كاربرد وجود دارد، اكثر گروههاى قومى ایران در مجموعه زبانى خود همه گونههاى مختلف فارسى را ندارند و گاهى اتفاق مىافتد كه در انتخاب گونهی مناسب زبانى، در حوزه خاص، دچار اشتباه مىشوند (مثلاً استاندارد ادبى و گونه گفتارى را بهجاى یكدیگر به كار مىبرند) این موضوع به تداخل زبانها و ایجاد لهجههاى قومى در زبان فارسى افزوده و سبب تمایز طرز صحبت آنان به زبان فارسى مىشود.
در كنار تفاوتهاى صرف زبانى، چون زبان فارسى در محیطهاى آموزشى فراگرفته مىشود، فرهنگ لازم زبانى هیچوقت به طور كامل آموخته نمىشود و حتى در بعضى موارد ایجاد تمایز رفتار فرهنگى مىكند. مثلاً عدم تمایز بین حوزه كاربردى كلماتى مثل «غلط» و «اشتباه»، «وزن كمكردن» و «سبك شدن» و جز اینها، كه اغلب در ضمن محاوره فارسى اقلیتهاى زبانى مشاهده شده است.
زبان در گستره‌ی فرهنگ
مجموعه مقالات انسان‌شناسى زبان‌شناختى
دکتر امیلیا نرسیسیانس
چاپ دوم: 1398
@NashrAfkar
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment