ابتهاجِ نادان و ادامه راه او
| صادق آدینه
ابتهاج[پدر برنامه ریزی دولتی در ایران] در کتاب خاطرات خود می نویسد: به من ایراد میگرفتند که سد برای رود دز مناسب نیست چون پروژهای هزینهزا، بزرگ و بیخود است. سالهاست خودِ مردم در پاییندست، بند انحرافی میزنند و آب را به کانالها هدایت میکنند. بهتر است روی موتورهای پمپ آب و احیای سیستم قناتها و بازسازی کانالهای قدیمی متمرکز شد اما من مخالفت کردم و گفتم حتما باید سد را بسازیم. چون چند مزیت دارد: الکتریسیته، شرکتهای کشت و صنعت و غیره. ابتهاج یکبار به خوزستان نرفته بود اما بسیار دوست داشت تا مانند پروژه TVA آمریکا را آنجا ایجاد کند.
اما عاقبت توسعه دولتی مثل همیشه ناکامی است.شرکتهای کشت و صنعت که عاقبتشان برای همه روشن است. نیشکر هم کلا محصول مناسبی برای این منطقه نیست و حداقل سه برابر برنج آب مصرف میکند. اینها نظر نگارنده نیست، بلکه اعتراف مدیر عامل شرکت نیشکر کارون است. سد دز فقط برق تولید میکند که آنرا میشد با نیروگاه گازی، سیکل ترکیبی یا حتی خورشیدی هم تولید کرد. اما بوروکراتها و تکنوکراتها، دوستدار پروژههای بزرگ هستند چرا که دهان توده را پُر میکند و از هر جایی به چشم میآید و ایضاً جیب اطرافیانشان را از پترودلارها پر خواهد کرد.
اینکه از پروژههای پهلوی گفته شد به این معنی نیست که فقط بروکراتهای خیرخواه پهلوی برای خوزستان بد بودند. این قصه سر دراز دارد و بوروکراتهای امروزی نیز هزاربار بدتر و فشلتر عمل کردهاند. از سد گتوند بگیرید تا طرح ۵۰ هزار هکتاری و طرحهای انتقال آب از سرچشمه برای قم و یزد و اصفهان وغیره. کلا این خاک نمونه آزمایشگاهی ارضای شهوت برنامهریزان بوروکرات مرکز نشین شده، و این شهوت رانی آکادمیکها و دولتی تمامی ندارد. زمانی شوشتر یک بندر بود. آنقدر سطح آب کارون بالا بود که در آن کشتیرانی میشد و شهر رونقی درخور توجه داشت. اما حالا چه؟ نه از آن رونق چیزی باقی مانده و نه از صنایع قول داده شده بوروکراتها اثری. شرکت نیشکر کارون هم با چند ده هزار هکتار زمین ورشکسته کامل است.
✅ @karkhone