🎈«ذهن روسی در نظام شوروی»
🎈بخش 1
#معرفی_کتاب
🔰سِر آیزایا برلین فیلسوف سیاسی، اندیشهنگار و نظریهپرداز سیاسی و منتقد ادبیات، یکی از مهمترین متفکران جهان در قرن بیستم بود. او در سال ۱۹۰۹ در لتونی (که جزئی از قلمرو روسیه بود) به دنیا آمد و در سال ۱۹۹۷ در آکسفورد درگذشت. از او به عنوان یکی از برجستهترین راویان اندیشه در قرن بیستم یاد میشود. تکنگاریهای او از اندیشمندان برجستهای چون هانس گئورگ هامان، کارل مارکس، جامباتیستا ویکو، یوهان گوتفرید فون هردر و... راه نوینی را در خوانش اندیشهها آفرید.
«ذهن روسی در نظام شوروی» مجموعه چند مقاله، گزارش و گفتوگوهایی است که آیزایا برلین در سفر خود به شوروی فراهم آورده است. برلین تا زمان حیات خود هیچگاه این نوشتارها را منتشر نکرد، تا اینکه ۶ سال پس از مرگش این کتاب با همت و ویراستاری «هنری هاردی» تدوین و منتشر شد.
📘کتاب ۱۰ فصل دارد. عناوین این فصول به ترتیب از این قرار است: «هنر روسیه در دوره استالین»، «سفر به لنینگراد»، «ادیب بزرگ روس»، «گفتوگوهایی با آخماتووا و پاسترناک»، «باریس پاسترناک»، «چرا اتحاد شوروی خود را عایق کاری میکند»، «دیالکتیک مصنوعی»، «چهار هفته در اتحاد شوروی»، «فرهنگ روسیهی شوروی» و «بقای روشنفکران روس».
در فصل نخست برلین، به بررسی و تحلیل انواع هنرها و ادبیات در شوروی زمان استالین و روابط هنرمندان و ادیبان با همدیگر میپردازد. نبرد میان تجربه گرایان ادبی و هنری که از قضا آنارشیست هم بودند با متعصبان بلشویک در این فصل شرح داده شده است. نبردی که بعدها به تشکیل اتحادیههای نویسندگان و هنرمندان انقلابی پرولتری انجامید، هرچند که بعدها این اتحادیهها به جرم تروتسکیسم تصفیه شدند. تخریب هنر و ادبیات و سلاخی نویسندگان و هنرمندان به توسط رژیم استالین از دیگر نکات درخشان این فصل است.
فصل دوم نیز گزارشی است از سفر این فیلسوف در سال ۱۹۴۵ به شهر لنینگراد و دیدارش با نویسندگان و شاعرانی چون زوشچنکو، آخماتووا و... روایت جذاب و طناز برلین از پلیس مخفی شوروی و مامورانی که باید او را در این سفر میپاییدند، خواندنی است. فصل سوم کتاب نیز زندگینامه و همچنین معرفی و شرح آثار و اندیشههای اوسیپ ماندلشتام، شاعر، ادیب و منتقد شهیر روسی و خالق آثاری چون «طبیعت واژهها»، «دفترهای مسکو» و «گفتوگویی درباره دانته» به قلم آیزایا برلین منتشر شده است.
فصل چهارم شرح گفتوگوهای برلین با آخماتووا و پاسترناک آمده و فصل پنجم نیز به معرفی و شرح و بررسی آثار و تفکرات باریس پاسترناک برنده نوبل ادبی در سال ۱۹۵۸ و نویسنده رمان «دکتر ژیواگو» اختصاص دارد.
برلین در فصل ششم به بررسی دلایل هراس مسئولان شوروی از ارتباط با غرب میپردازد. «دیالکتیک مصنوعی» با عنوان دوم «ژنرال استالین و هنر حکومت» فصل هفتم کتاب است که در آن درباره چگونگی به ثمر رسیدن انقلاب کمونیستی در شوروی و همچنین طرز نگاه و دید استالین به مقوله حکومت مباحثی مطرح شده است.
فصل هشتم نیز شرح خاطرات سفر نویسنده به اتحاد جماهیر شوروی در اواخر سال ۱۹۴۵ است. برلین این مطلب را در سال ۱۹۵۶ به مرحله نگارش درآورده بود. فصل نهم نیز به بررسی ساختارها و روابط فرهنگی و زیرساختارهای این حوزه، در شوروی اختصاص دارد؛ و در نهایت فصل انتهایی کتاب نیز نوشتار کوتاهی درباره معرفی و همچنین وضعیت روشنفکران روسیه – به ویژه در زمان حکومت استالین ـ درج شده است.
این کتاب پیشگفتاری به قلم «استروب تالبوت» دارد و همچنین مقدمه را نیز هاردی، ویراستار و تدوینگر این کتاب نوشته است. لازم به ذکر است که زندگینامه تمام شخصیتهای فرهنگی، ادبی و هنری چون باریس پاسترناک، آنا آخماتووا و اوسیپ ماندلشتام که در این کتاب از آنها نام برده شده، در بخش انتهایی کتاب توسط«هلن راپاپورت» به چاپ رسیده است.
بسیاری از مورخان و متفکرانی که در حوزههای هنر و ادبیات اندیشه ورزی کردهاند، مدام این سوال مطرح بوده و هست که چرا ادبیات و هنر غنی روس در پیش و اوایل انقلاب اکتبر ۱۹۱۷، با نویسندگان مطرح و جاویدانی چون لرمانتف، پوشکین و تالستوی، در مسیر خود به نویسندگانی چون میخاییل شولوخوف، چنگیز آیتماتوف و گریگوری باکلانوف با آثار پیشپا افتادهای چون «دنآرام» و «نوزده سالهگان جاویدان» میرسد؟
حتی نویسندهای چون ماکسیم گورکی، که دو دوران پیش و پس از انقلاب را تجربه کرد و تنها نویسنده باقیمانده از دوران درخشان ادبیات روسی در پیش از انقلاب بود، آثارش پس از به قدرت رسیدن استالین، نسبت به آثار قبلیاش، نزول آشکاری دارد.
@cafe_andishe95