✳️ معایب روشِ موسوم به « A P A» (ارجاع به نام نویسنده) به جایِ ارجاع به نام کتاب:◀️ 1. سنت ما، سنتی کتاب محور بوده، نه نویسنده محور. قدما نیز اصولاً کتابمحور بودهاند. نسلِ اول ادبای دانشگاهی ما نیز به کتاب ارجاع دادهاند و اولین اشکالِ این روش ایجاد تشتت در سنتی چند قرنه است.
◀️ 2. خصوصاً در رشتة تاریخ و ادبیات کتب بیشماری هست که نویسندة کتاب نامشخص است و هنگام ارجاع به آنها دچار سردرگمی میشویم.
◀️ 3. بسیاری از کتبی که در اختیارِ ماست تاریخ نشر ندارد و در این مورد نیز دچار سرگشتی میشویم و دائماً باید از عبارتِ ناهمگونِ «بیتا» استفاده کنیم.
◀️ 4. ارجاع به نامِ کتاب برای مبتدیان و منتهیان از جهتِ آموزشی بودن نیز مفید است. خوانندة مبتدی با دیدنِ مکرر نام کتابها، به مرور با نام ( و به تبع با درونمایة آنها) آشنا میشود. و برای منتهیان نیز دارای این حسن است که یادآوری اسم این کتب، مانع از فراموشیشان خواهد بود.
◀️ 5. ارجاع به «فامیل نویسنده» باعث «فامیل تراشیها»ی گاه مضحک برای قدما میشود. چون همانطور که همگان آگاهند، پدیدة فامیل در ایران، رخدادی مدرن است و هنگام ارجاع در متن و منابع باید برای نامِ افرادی که قرنها پیش میزیستهاند، دست به فامیل سازی بزنیم!
دربارة حافظ شیرازی، نامش را حافظ بگیریم، و فامیلش را شیرازی؟! حسینِ منصورِ حلاج فامیلش چیست؟! فامیلِ کمال اسماعیل را نیز بفرمایید!
◀️ 6. در ارجاع به متونی که تصحیح شدهاند، با روش قدیم مشکلی پیش نمیآمد، چون هنگام ارجاع به سخن مصحح و اصلِ متن مشکلی نداشتیم. اما الان نویسنده هنگام نقل سخنی از علامه قزوینی در تاریخ جهانگشا، (که گاه مخلوطی از عربی و فارسی و فرانسوی است) ، باید به «جوینی» ارجاع دهم. عکسش هم صادق است: اگر نویسنده بخواهد به شعری از انوری در کتابِ چشمة روشن ارجاع دهد، باید ابیاتِ انوری را بیاورد و مثلاً مقابلش بنویسد: (یوسفی، 1387،25)!
◀️ 7. در موارد عدیده، وقتی چاپ چند جلد از کتابی واحد در سالهای مختلف رخ داده است، مشکلِ تازهای رخ میدهد. مثلاً دفترهای مختلفِ شرح مثنوی آقای زمانی هریک مربوط به سالی جداگانه است و کتابی جدا محسوب میشود، و باید به عنوان مدخل مستقل بیاید. اما در عین حال ممکن است، دفتر سوم و چهارم دارای سالِ چاپِ مشترک باشند. در این مورد هم نویسنده سردرگم است چون مثلاً چند کتاب با وضعیتِ (مولوی، 1381) دارد!
◀️ 8. مشکلِ دیگر به هم خوردنِ یکدستی نگارش است. در زبانِ فارسی از تکرارِ کلمات با فاصلة کم پرهیز میشود و آن را به نوعی مخل فصاحت میدانیم. ولی در این روش، بنده مینویسم، فتوحی دربارة این مسئله چنین گفته و بعد بلافاصله دوباره باید بنویسم (فتوحی، 1385)
◀️ 9. اشکالِ دیگرِ این روش در هنگامِ استفاده از نسخِ خطی رخ میدهد که در مواردِ عدیده تاریخِ کتابت (اگر بخواهیم جایگزینِ سال نشرش کنیم) ندارد.
◀️ 10. گویا دلیلِ اصلی اجبار این روش در غرب، در رشتههای پزشکی و امثالِ آن بوده، که خواننده بدونِ زحمتِ ارجاع مکرر به فهرستِ منابع، بفهمد در متن چقدر از منابعِ روزآمد استفاده شده. (چون منابع در این رشته، به سرعت قدیمی محسوب میشوند). حالا تصور کنید که در رشتة ادبیات و تاریخ و....که گاهی هیچ منبعِ جلوتری از صفویه نداریم، ما هنوز از مصریم از همان روش بهره ببریم و آن را «مطابق با اصولِ بینالملل و علمی» میدانیم!
◀️ 11. دلیلِ اصلیِ ارجاعات دقیق، یاری رساندن به پژوهشگران در هنگام تحقیق است. میشود از دستاندرکاران پرسید، این روش چقدر به سهولت کارِ شما یاری رسانده است؟!
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan