انواع لحن ها

١- لحن ستایشی:
ستایش مخصوص خداست و شاعر یا نویسنده در آن خداوند را به خاطر الطاف بی نظیرش می ستاید.
خواننده باید خود را موجودی بداند که تسلیم او و شاکر بخشش های اوست.
مثال: آفرین، جان آفرین پاک را
آن که جان بخشید و ایمان خاک را
آسمان چون خیمه ای بر پای کرد
بی ستون کرد و زمینش جای کرد (عطار)

٢- لحن مدح:
مدح نوشته ای در بارۂ انسان است که شاعر، با کوچکتر دانستن خود در مقابل ممدوح، به بیان آن می پرازد. فرقش با ستایش در این است که در ستایش، شاعر یا نویسنده آزادانه تر می تواند حرف خود را بزند امّا در مدح، به ویژه مدح حاکمان، این کار امکان پذیر نیست.
انواع مدح:
مدح بزرگان دینی و مذهبی
محمّد کآفرینش هست خاکش
هزاران آفرین بر جان پاکش
چراغ افروز چشم اهل بینش
طراز کارگاه آفرینش (نظامی)
مدح سلاطین و حاکمان
آیا شنیده هنرهای خسروان عجم
بیا ز خسرو خاور عیان ببین تو هنر ...
در این جهان که تواند چو شاه بود به
کدام خار بود چون صنوبر و عرعر (فلاح)
مدح افرادی بزرگ که خدمتی به جامعه یا شخصی کرده اند.
«آفرین بر روان فردوسی
آن همایون نهاد فرخنده
او نه استاد بود و ما شاگرد
او خداوند بود و ما بنده» (انوری)

٣- لحن خاطره:
داستان یا اتفاقی است که در خاطر باقی می ماند و آنقدر برای نویسنده اهمّیّت داشته که آنرا نوشته است.خوانندۂ خاطره باید آنرا به شیوه ای بخواند که گویی ماجرا برای خودش اتّفاق افتاده است.
انواع خاطره: خاطرات بد، خوش، عجیب، اوّلین آشنایی ها و برخوردها با اشیا و افراد و...

۴- لحن حماسی:
حماسه به معنای داستان دلاوری و شجاعت است. کسیکه شعر حماسی را می خواند
باید به گونه ای بخواند که آنرا به شنونده منتقل کند، پس لحن حماسی، لحنی کوبنده و استوار است.
مثال:
«به مغز پشنگ اندرآمد شتاب
ت تن تن، ت تن تن، ت تن تن، ت تن
چو دید آن سهی قدّ افراسیاب
ت تن تن، ت تن تن، ت تن تن، ت تن(فردوسی)

۵- لحن داستانی–روایی:
حکایت، تعریف کردن صمیمانۀ داستانی کوتاه با آهنگی نرم و ملایم است به گونه ای
که شنونده یا از آن پند بگیرد یا تحت تأثیر قرار بگیرد.
حکایات معمولاً با عباراتی نظیر"آورده اند که ..."،"یکی را شنیدم ..."،"روزی ..."،
" شنیدم ..."" نقل است که ..."،" یکی بود، یکی نبود"
مثال:
«یک روز به وقت نیم روزان
شد پیش شبان، ز درد سوزان»(فتوحی)
«شنیدم که خروسی بود جهان دیده ...» (وراوینی)

۶- لحن تعلیمی:
این لحن به لحن اندرزی نیز موسوم است، تلاش می کند با گویشی آرام در دل شنونده
نفوذ کرده و نکات مهمّ خوب زیستن را به مخاطب خود القا کند. در ایران این گونه نوشته بیشتر برای پندو اندرز به کار می رود.
مثال:
«زخاک آفریدت خداوند پاک
پس ای بنده !افتادگی کن چو خاک
حریص و جهان سوز و سرکش مباش
ز خاک آفریدت، آتش مباش»(سعدی)

٧- لحن تغزّلی:
شعرتغزّلی شعری است که با احساسات و عواطف انسان سر وکار دارد.شاعر احساسات خود را در قالب اشعار منتشر می کند و این احساسات می توانند حالات مختلفی را به خود بگیرد. سروده ها ممکن است از روی شادی سروده شده باشند یا از روی غم، به خاطر وصال و رسیدن به یار نوشته شده باشند یا ناشی از فراق یار.
مثال:
«شب عاشقان بی دل چه شبی دراز باشد!
تو بیا کز اوّل شب در صبـح باز باشد
عجب است اگر توانم زمحبّت گریزم
به کجا رود کبوتر که اسیر باز باشد»( سعدی)

٨- لحن مناجات:
مناجات به معنی راز و نیاز و نیایش با خداوند است. انسان در این زمان خود را بسیار کوچک فرض کرده، آنچه را که در حضور دیگران نمی تواند بیان کند، با آه و زاری یا شکر و سپاس بیان می کند. از خدا می خواهد که عاقبت به خیرش کند.
لحن مناجات آکنده از عاطفه و احساس و بیانگر حالت فروتنی و خاکساری بنده است.
مثال:
«خداوندگارا نظر کن به جود
که جرم آمد از بندگان در وجود
گناه آید از بندۂ خاکسار
به امّید عفو خداوندگار (مولوی)

٩- لحن گفت و گو( مناظره، پرسش و پاسخ)
مناظره: یعنی رقابت کردن با یکدیگر در بحث و گفت و گو یا پرسش و پاسخ است.
لحن پرسش کننده معمولاً تند و محکم، به دور از خردگرایی و همراه با فخر فروشی است. در حالی که لحن پاسخ دهنده همواره آرام و متین و توأم با خرد است.
مثال:
«نخستین بار گفتش کز کجایی؟
بگفت از دار ملک آشنایی
بگفت آنجا به صنعت در چه کوشند؟ بگفت انده خرند و جان فروشند»(نظامی)
رجز خوانی: که هر دو نفر به شرح دلاوری ها و نژاد و افتخارات خود با لحنی حماسی می پردازند. مانند: رستم و اسفندیار

١٠- لحن طنز:
بیشتر در قالب حکایت خود نمایی می کند.
طنزها معمولاً در پایان خود به نتیجه
می رسند وخواننده را تحت تأثیر قرار می دهند و می خنداند.
مثال:«وای وای! الهی رودت ببره! حوصله ام سر رفت...»(دهخدا)

برگرفته از کتاب مبانی خواندن در زبان فارسی
نوشته ی دکتر فریدون اکبری شلدره

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

Comments

Be the first to add a comment