دین کثرت‌گرا

❇️ اگر چه قرآن کریم همهٔ حق‌جویان جهان را پیرو دینی واحد به‌نام اسلام می‌داند (آل‌عمران، ۱۹)، ولی از شریعت‌های گوناگونی سخن می‌گوید (مائده، ۴۸) که به‌تناسب شرایط، راه‌هایی متفاوت و احکامی جداگانه (آل‌عمران، ۵۰) را برای رستگاری و نجات در برابر بشر قرار داده است.

🔺برخلاف مشهور، قرآن نه‌تنها شرایع قبل از خود را منسوخ اعلام نکرده، بلکه با اینکه خود را ارائه‌دهندهٔ برترین و کامل‌ترین شریعت می‌داند (اسراء، ۹)، نوزده بار از تأیید و اعتبار شریعت‌های پیشین سخن گفته (مانند: بقره، ۴۱) و بارها پیمودن راه‌های قبلی را نیز مطلوب و اثربخش دانسته است.

🔸قرآن در آخرین سال نزولش از مسیحیان می‌خواهد احکام انجیل را اجرا کنند (مائده، ۴۷) و به کسانی که تورات را نیز برپا دارند، وعدهٔ پاداش و برکت می‌دهد (مائده، ۶۶) و اگر چنین نکنند آنها را بی‌ارزش می‌خواند (مائده، ۶۸). این یعنی خداوند پس از کامل شدن شریعت خاتم، همچنان شرایع گذشته را معتبر می‌داند.

🔸راز این نکته را باید در شرط اصلی نجات از نظر قرآن جستجو کرد. در این کتاب، تسلیم بودن در برابر حق، عامل نجات (آل‌عمران، ۸۵) و اخلاق‌مداری، راه رستگاری همهٔ انسان‌ها معرفی شده (اعلی، ۱۴) و تکلیف هر کس به‌اندازهٔ دسترسی‌ و وُسعش تعیین گردیده است. (بقره، ۲۳۳)

🔸از آنجا که قرآن به تفاوت افراد (نوح، ۱۴) و بهره‌های مختلف آنها (طلاق، ۷) توجه دارد، شرط رستگاری را برای عموم انسان‌ها اخلاق‌مداری (شمس، ۹) و برای کسانی که پیام ماوراء به آنها رسیده باشد، ایمان به خدا و آخرت (بقره، ۶۲) و برای آنان که از احکام شریعت، آگاهی دارند، عمل به واجبات (بقره، ۲۷۷) قرار داده است.

🔸بر این اساس قرآن صریحاً با انحصارگرایی دینی مبارزه می‌کند (بقره، ۱۱۱ و ۱۱۲) و برتری‌طلبی پیروان شرایع را آرزویی خام می‌خواند (نساء، ۱۲۳ تا ۱۲۵)، ولی این کثرت‌گرایی را به‌معنی اباحه‌گری نمی‌داند و از عذاب دردناک گناهکاران (دخان، ۴۴) و کسانی که وظایف روشن خود را به‌جا نیاورند (مدثر، ۴۳) خبر می‌دهد.

🔸تنها با همین مبنا می‌توان تمجیدهای فراوان قرآن از مهربانی (حدید، ۲۷)، امانتداری (آل‌عمران، ۷۵)، عبادت (آل‌عمران، ۱۱۳)، مودت و روحانیت (مائده، ۸۲) و راسخ در علم بودن (نساء، ۱۶۲) گروهی از اهل کتاب را در کنار توبیخ‌ها و مذمت‌های شدید دسته‌ای دیگر از آنان به‌درستی فهمید و تحلیل کرد.

🔻این تعریف و تمجیدها از کسانی است که به هر دلیل، حقانیت شریعت جدید را درک نکرده‌ یا به‌خاطر زاویهٔ دید، برتری‌اش بر شریعت خود را ندیده‌اند، ولی به آن احترام می‌گذارند و در برابر همان حقایقی که می‌فهمند، تسلیم بوده‌اند. لذا قرآن، آنها را مؤمن و متقی به‌شمار می‌آورد. (آل‌عمران، ۱۱۴ و ۱۱۵)

✅ برخلاف تصور و ادعای انحصارگرایان، اولویت قرآن این نیست که همگان از شریعتی واحد تبعیت کنند؛ لذا صریحاً اعلام می‌کند: اگر خدا می‌خواست همهٔ شما را پیرو یک آیین قرار می‌داد، ولی او بر اساس شرایط متفاوت شما را می‌آزماید و خواستهٔ مهم‌ترش این است که در نیکی‌ها از هم سبقت بگیرید. (مائده، ۴۸)

سیدحمیدحسینی




#فرهیختگان، ندای آگاهی