دبیرستان که بودیم معلم ادبیات فرهیخته مان زندهیاد زینالعابدین موتمن به اقتضای قطعهای از ترجمه زیبای قاجاری میرزاحبیب اصفهانی از رمان "حاجیبابای اصفهانی" اثر جیمز موریه که در کتاب ادبیاتمان بود گفتاری درباره ارزیابی مغرضانه موریه از ما "ایرانیان" ایران کرد، که همان زمان هم بگوش منِ نوجوان ناوارد آمد.
یادداشت آقای نساجی را که خواندم، یاد آن ماجرا و البته دغدغه خودم از فساداخلاق نهادینه در خودمان افتادم. وقتی به فقره نقدایشان از نوشتههای آقای دکتر محمدفاضلی رسیدم که اندکی پیشتر هم خودم ایستار پرابهام ایشان را نقد کرده بودم، دلم قرصتر شد که آنچه را من میبینم سوءداوری نیست - که همهمان در معرضاش هستیم - بلکه کس دیگری هم آنچه را من ادراک کرده بودم، دیده است.
البته نقد من از دکترمحمدفاضلی ملایمتر بود و آن سلوک حرفهای مذبذب ایشان، که هم به ایرانویرانگران مشاوره کارشناسی میدهند و هم روبه مردم حرفهای قشنگ میگویند، را به حساب رشته تحصیلی "علوماجتماعی آماری" ایشان گذاشتم. این رشته "علومانسانی" شکل اختهشدهای از جامعهشناسی است که برای هرچه اثباتگرایانه کردن جامعهشناسی، همه وجوه هرمنوتیکی را از بدنه این علم لخت کردهاند تا تنهاتنها دربند "ارتباطات آماری" پارامترها باشد، بی کمتری چشماندازِ فهمیای.
داوری آقای نساجی در مورد آقایان، به ورای مال من میرود تا در دکتر محمدفاضلی و دیگر مدعیان "دانشگاهیِ" مشاور و معاون ایرانویرانگرانِ حکومتی، نسبت "حاجی بابا" بودنی را بدهند که جیمز موریه در رماناش تصویر کرده بود.
من بجد برآنم که "تاریخِناامنی" ما، فرهنگعمومی ما را فاسد کرده است تا علیالعموم آدمهایی هراسان و بیجرات و بنده قدرت، و کاسهلیس تا سرحد بیشرف بشویم - درست همانطور که جیمز موریه در "حاجی بابایاصفهانی"اش ترسیم کرد. از هراسانِ بالا تا بیشرف، طیفی را میسازد که به باور من کثیری از مشاوران و معاونان حکومتی در سر وخیماش هستند. من دکترفاضلی را بیش از پستهای قشنگ "بدرد نخورش" نمیشناسم که بگویم ایشان کجای طیف ایستادهاند. اما به قطع و یقین میتوانم گفت که همه آنانکه صمیمانه دانشومهارت خود را دراین سالها به پای حکومتی ریختند که این برونده و حاصل چهلساله آن است، "مجرم"اند. شاید برای بیستسال اولیها بشود تخفیف داد، که من معتقدم سزاوارش هستند چون هنوز خصلت ایرانویرانگری نظام برآفتاب نیفتاده بود، ولی برای بیست سال بعدیها هرگز نمیتوان و نمیباید بخشود. آنها باید در صف حسابرسیِ ملی منتظر بایستند!