❇️انتقاد لودیگ فون #میزس از کاربرد ابزار ریاضی در تحلیل های اقتصادی

میزس براین رأی است که زمان و علیت از مفهوم کنش جدایی ناپذیرند چراکه مقصود از کنش ایجاد تغییر است و لازمه آن توسل به ابزار (علت) برای رسیدن به هدف (معلول) در طول زمان است. علت همیشه تقدم زمانی نسبت به معلول دارد. تصور مفهوم کنش بدون در نظر گرفتن دو مقوله عليت و زمان برای عقل انسان ناممکن است. کنشگر سه مقطع زمانی را از هم تفکیک میکند: زمان پیش از کنش، زمان لازم برای کنش و زمان پس از به انجام رسیدن کنش. در منطق و ریاضیات که سیستم های فکری محض اند زمان مطرح نیست. در این سیستمها تقدم و تأخرجنبه صرفا استعاری و مجازی دارد و درک آنها مستلزم دو مقوله مهم کنش یعنی زمان وعلیت نیست. روابط میان عناصر این سیستم ها تابعی و متقابل است و رابطه علت و معلولی جایی در آنها ندارد. برعکس در سیستم پراگزولوژیک که کنش موضوع آن را تشکیل می دهد مقوله های علیت و زمان از مؤلفه های تشکیل دهنده آن هستند و تقدم و تأخر(پیامدها) از مفاهیم اساسی استدلال پراگزولوژیک است. از این رو در این سیستم رویدادها برگشت ناپذیرند به طوری که روابط تابعی و متقابل در آن جایی ندارند. این ناسازگاری ریاضیات با سیستم تحلیلی پراگزولوژیک یکی از مبانی مهم انتقاد او از کاربرد ابزار ریاضی در تحلیل های اقتصادی است. علم اقتصاد ناظر بر تحلیل کنش انسانی است و روابط حاکم بر کنش دوسویه و متقابل نیست بلکه یک سویه و برگشت ناپذیر در طول زمان یا به سخن دیگر روابط علت و معلولی است. کنش انجام کاری در زمان حال برای رسیدن به نتیجه ای در آینده است. تقدم و تأخر اینجا بخشی از ماهیت سیستم پراگزولوژیک است. نتیجه یا معلول ممكن نیست در عین حال علت همان رابطه باشد. حال آنکه در یک معادله ریاضی هر دو طرف معادله رابطه تابعی و متقابل باهم دارند به طوری که هیچ طرف علت یا معلول طرف دیگر نیست. در معادله ریاضی نه زمان مطرح است و نه علیت، در حالی که هرگونه تحلیل پراگزولوژیک و نتیجتا اقتصادی مستلزم این دو مقوله است و نمی تواند آنها را نادیده بگیرد.
از کتاب گفتارهایی در روش شناسی علم اقتصاد
نوشته موسی غنی نژاد


https://t.me/joinchat/AAAAAEAUFkWpvQBwjMnPjg

Comments

Be the first to add a comment