عقلانی‌سازی صنعتی
در تاریخ اقتصادی ژاپن عبارتی به نام 'عقلانی‌سازی' صنایع تولیدی (Rationalization) نقش بسته که شالوده‌ی توسعه‌ی صنعتی کشور است. عبارت برای اولین بار در دهه‌ی ۲۰ میلادی ظاهر شد و به مرور در اولویت سیاست‌های دولت قرار گرفت. عقلانی‌سازی به معنای تجدید سازماندهی صنایع تولیدی و ارتقای فناوری و دانش مدیریتی کسب‌وکارهاست. وزارت صنعت و تجارت ژاپن از اواخر دهه‌ی ۲۰ به شدت این سیاست رو دنبال میکرد تا رقابت‌پذیری بین‌المللی بنگاه‌های ژاپنی رو افزایش بده.
در دهه‌ی ۲۰ میلادی دولت ژاپن با فرستادن نمایندگان بروکراسی اقتصادی به آلمان و آمریکا ایده‌ی عقلانی‌سازی صنعتی رو وارد کرد. ژاپنی ها عقلانی‌سازی رو در اندیشه‌ی مدیریت علمی 'تیلوریسم' و ائتلاف‌های صنعتی در آلمان که توسط دولت سازماندهی شده بودن پیدا کردن. وزارت صنعت و تجارت با همکاری و هم‌اندیشی نزدیک با کارآفرینان، دانش جدید مدیریتی اون زمان (تیلوریسم) رو بهشون اطلاع داد و برنامه‌هایی برای استانداردسازی محصولات و ساده‌سازی فرآیند تولید کسب‌وکارها طراحی کرد.
محور دیگر عقلانی‌سازی صنعتی که در برنامه‌ی وزارت صنعت و تجارت قرار داشت، سازماندهی بنگاه‌های اقتصادی در ائتلاف‌های صنعتی و صادراتی بود. در اواخر دهه‌ی ۲۰ بنگاه‌های کوچک و متوسط زیادی در ژاپن بودند که به شدت با همدیگه رقابت میکردن. این رقابت شدید باعث کاهش قیمت کالای صادراتی بنگاه‌ها به سطحی میشد که هزینه‌هاشون رو هم پوشش نمیداد. طبعاً در اثر چنین رقابتی کلّی سرمایه و نیروی کار هم هدر میرفت. بنگاه‌های کوچک و متوسط در اون دوره ۵۰ تا ۶۵٪ صادرات ژاپن رو تشکیل میدادن و اهمیت زیادی برای دولت پیدا کردن. دولت شروع به سازماندهیشون در قالب ائتلاف صنعتی کرد تا هم حجم تولید رو کنترل کنن و هم همکاری‌های تجاری کنن.
بنابراین سیاستگذاران ژاپن 'همکاری' بین بنگاه‌ها رو بر رقابت ترجیح دادن و ائتلاف‌های صنعتی رو در بسیاری از صنایع تشویق کردن. این سیاست زمینه‌ی ادغام‌های صنعتی رو هم فراهم کرد و بسیاری از بنگاه‌های بزرگ در هم ادغام شدند. ائتلاف‌ها و ادغام‌ها مقیاس تولید صنایع رو وسعت داد و هزینه‌هاشون رو کم کرد. همکاری‌های فنی و تجاری بین بنگاه‌ها به واسطه‌ی ائتلاف‌هاشون در کاهش هزینه‌ها مؤثر بود. همون زمان‌ها بود که برای اولین بار خارجی‌ها ژاپن رو متهم به 'دامپینگ اجتماعی' (کاهش قیمت کالای صادراتی از راه تحمیل فشار به نیروی کار) کردن. در واقع هزینه‌کاهی ناشی از سیاست سازماندهی بنگاه‌های تولیدی بود که رقابت‌پذیری ژاپنی ها در جهان رو بالا برد و این تصور اشتباه رو ایجاد کرد که دامپینگ اجتماعی میکنن.
این ایده‌ها در سالهای بعد از جنگ دوم جهانی هم ادامه پیدا کرد. بروکراسی اقتصادی ژاپن مثل گذشته همکاری بین بنگاه‌ها و صرفه‌های ناشی از مقیاس بزرگ تولید رو بر رقابت شدید ترجیح میداد. به همین خاطر با تحدید صدور مجوز کسب‌وکار، تشویق بنگاه‌ها به ادغام، و تشکیل ائتلاف‌های صنعتی و صادراتی، مقیاس تولید صنایع را گسترش داد. برای مثال، وزارت صنعت و تجارت با ابزار تأمین مالی ترجیحی و تحدید مجوزدهی، ۲۸۰۰ شرکت بازرگانی رو به ۲۰ شرکت بزرگ تبدیل و در قالب 'گروه‌های کسب‌وکار' (keiretsu) سازماندهیشون کرد.
گروه‌های بزرگ کسب‌وکار ثمره‌ی علاقه‌ی دیرینه‌ی بروکراسی اقتصادی ژاپن به همکاری‌های میان‌بنگاهی بود. گروه‌های کسب‌وکار متشکل از یک بانک بزرگ، یک شرکت بازرگانی و چند شرکت صنعتی هستن که سهام مشترک در همدیگه دارن. این گروه‌ها هم از صرفه‌جویی حاصل از مقیاس بزرگ تولیدشون سود میبرن، و هم از همکاری فنی، مالی و تجاریشون با همدیگه.
اما ایده‌ی عقلانی‌سازی صنعتی تنها به ادغام و ائتلاف محدود نمیشد. محور دیگه‌ی عقلانی‌سازی ارتقای دانش فنی بود که از دهه‌ی ۲۰ به دوران بعد از جنگ به ارث رسید. دولت ژاپن با تخفیف‌های بزرگ مالیاتی، معافیت‌های گمرکی و پرداخت یارانه، گروه‌های کسب‌وکار رو ترغیب به کاربست تجهیزات پیشرفته و فنون نوین تولیدی کرد. مشابه‌ی دهه‌ی ۲۰، وزارت صنعت و تجارت ژاپن نهادهایی برای همکاری نزدیک با بخش خصوصی ترتیب داد تا در ریزترین جزئیات ارتقای بهره‌وری گروه‌های کسب‌وکار با هم گفت‌وشنود کنن. مضاف بر اونکه وزارت از متخصصین مدیریت بنگاه پشتیبانی میکرد تا در بین اهالی کسب‌وکار، جدیدترین دانش مدیریتی رو بهشون یاد بدند، و در عین حال از انتشار نوشتجات نوین مدیریت هم حمایت میکرد.
علت توفیق همکاری میان بخش عمومی و خصوصی ژاپن، تا حدی به ساختار منحصربفرد بنگاه‌های اقتصادی ژاپن برمیگرده. این بنگاه‌ها اونقدر خُرد و پراکنده نیستن که همکاری و هم‌اندیشی دولت با اونا دشوار بشه، و در عین حال سازماندهیشون در قالب گروه‌های کسب‌وکار، به صرفه‌های مقیاس و همکاری‌های تجاری‌ای منجر شده که در کاهش هزینه تموم‌شده‌شون مؤثر بوده.
ناشر: ProgressiveCapitalism
✅ @karkhone
در تاریخ اقتصادی ژاپن عبارتی به نام 'عقلانی‌سازی' صنایع تولیدی (Rationalization) نقش بسته که شالوده‌ی توسعه‌ی صنعتی کشور است. عبارت برای اولین بار در دهه‌ی ۲۰ میلادی ظاهر شد و به مرور در اولویت سیاست‌های دولت قرار گرفت. عقلانی‌سازی به معنای تجدید سازماندهی صنایع تولیدی و ارتقای فناوری و دانش مدیریتی کسب‌وکارهاست. وزارت صنعت و تجارت ژاپن از اواخر دهه‌ی ۲۰ به شدت این سیاست رو دنبال میکرد تا رقابت‌پذیری بین‌المللی بنگاه‌های ژاپنی رو افزایش بده.
در دهه‌ی ۲۰ میلادی دولت ژاپن با فرستادن نمایندگان بروکراسی اقتصادی به آلمان و آمریکا ایده‌ی عقلانی‌سازی صنعتی رو وارد کرد. ژاپنی ها عقلانی‌سازی رو در اندیشه‌ی مدیریت علمی 'تیلوریسم' و ائتلاف‌های صنعتی در آلمان که توسط دولت سازماندهی شده بودن پیدا کردن. وزارت صنعت و تجارت با همکاری و هم‌اندیشی نزدیک با کارآفرینان، دانش جدید مدیریتی اون زمان (تیلوریسم) رو بهشون اطلاع داد و برنامه‌هایی برای استانداردسازی محصولات و ساده‌سازی فرآیند تولید کسب‌وکارها طراحی کرد.
محور دیگر عقلانی‌سازی صنعتی که در برنامه‌ی وزارت صنعت و تجارت قرار داشت، سازماندهی بنگاه‌های اقتصادی در ائتلاف‌های صنعتی و صادراتی بود. در اواخر دهه‌ی ۲۰ بنگاه‌های کوچک و متوسط زیادی در ژاپن بودند که به شدت با همدیگه رقابت میکردن. این رقابت شدید باعث کاهش قیمت کالای صادراتی بنگاه‌ها به سطحی میشد که هزینه‌هاشون رو هم پوشش نمیداد. طبعاً در اثر چنین رقابتی کلّی سرمایه و نیروی کار هم هدر میرفت. بنگاه‌های کوچک و متوسط در اون دوره ۵۰ تا ۶۵٪ صادرات ژاپن رو تشکیل میدادن و اهمیت زیادی برای دولت پیدا کردن. دولت شروع به سازماندهیشون در قالب ائتلاف صنعتی کرد تا هم حجم تولید رو کنترل کنن و هم همکاری‌های تجاری کنن.
بنابراین سیاستگذاران ژاپن 'همکاری' بین بنگاه‌ها رو بر رقابت ترجیح دادن و ائتلاف‌های صنعتی رو در بسیاری از صنایع تشویق کردن. این سیاست زمینه‌ی ادغام‌های صنعتی رو هم فراهم کرد و بسیاری از بنگاه‌های بزرگ در هم ادغام شدند. ائتلاف‌ها و ادغام‌ها مقیاس تولید صنایع رو وسعت داد و هزینه‌هاشون رو کم کرد. همکاری‌های فنی و تجاری بین بنگاه‌ها به واسطه‌ی ائتلاف‌هاشون در کاهش هزینه‌ها مؤثر بود. همون زمان‌ها بود که برای اولین بار خارجی‌ها ژاپن رو متهم به 'دامپینگ اجتماعی' (کاهش قیمت کالای صادراتی از راه تحمیل فشار به نیروی کار) کردن. در واقع هزینه‌کاهی ناشی از سیاست سازماندهی بنگاه‌های تولیدی بود که رقابت‌پذیری ژاپنی ها در جهان رو بالا برد و این تصور اشتباه رو ایجاد کرد که دامپینگ اجتماعی میکنن.
این ایده‌ها در سالهای بعد از جنگ دوم جهانی هم ادامه پیدا کرد. بروکراسی اقتصادی ژاپن مثل گذشته همکاری بین بنگاه‌ها و صرفه‌های ناشی از مقیاس بزرگ تولید رو بر رقابت شدید ترجیح میداد. به همین خاطر با تحدید صدور مجوز کسب‌وکار، تشویق بنگاه‌ها به ادغام، و تشکیل ائتلاف‌های صنعتی و صادراتی، مقیاس تولید صنایع را گسترش داد. برای مثال، وزارت صنعت و تجارت با ابزار تأمین مالی ترجیحی و تحدید مجوزدهی، ۲۸۰۰ شرکت بازرگانی رو به ۲۰ شرکت بزرگ تبدیل و در قالب 'گروه‌های کسب‌وکار' (keiretsu) سازماندهیشون کرد.
گروه‌های بزرگ کسب‌وکار ثمره‌ی علاقه‌ی دیرینه‌ی بروکراسی اقتصادی ژاپن به همکاری‌های میان‌بنگاهی بود. گروه‌های کسب‌وکار متشکل از یک بانک بزرگ، یک شرکت بازرگانی و چند شرکت صنعتی هستن که سهام مشترک در همدیگه دارن. این گروه‌ها هم از صرفه‌جویی حاصل از مقیاس بزرگ تولیدشون سود میبرن، و هم از همکاری فنی، مالی و تجاریشون با همدیگه.
اما ایده‌ی عقلانی‌سازی صنعتی تنها به ادغام و ائتلاف محدود نمیشد. محور دیگه‌ی عقلانی‌سازی ارتقای دانش فنی بود که از دهه‌ی ۲۰ به دوران بعد از جنگ به ارث رسید. دولت ژاپن با تخفیف‌های بزرگ مالیاتی، معافیت‌های گمرکی و پرداخت یارانه، گروه‌های کسب‌وکار رو ترغیب به کاربست تجهیزات پیشرفته و فنون نوین تولیدی کرد. مشابه‌ی دهه‌ی ۲۰، وزارت صنعت و تجارت ژاپن نهادهایی برای همکاری نزدیک با بخش خصوصی ترتیب داد تا در ریزترین جزئیات ارتقای بهره‌وری گروه‌های کسب‌وکار با هم گفت‌وشنود کنن. مضاف بر اونکه وزارت از متخصصین مدیریت بنگاه پشتیبانی میکرد تا در بین اهالی کسب‌وکار، جدیدترین دانش مدیریتی رو بهشون یاد بدند، و در عین حال از انتشار نوشتجات نوین مدیریت هم حمایت میکرد.
علت توفیق همکاری میان بخش عمومی و خصوصی ژاپن، تا حدی به ساختار منحصربفرد بنگاه‌های اقتصادی ژاپن برمیگرده. این بنگاه‌ها اونقدر خُرد و پراکنده نیستن که همکاری و هم‌اندیشی دولت با اونا دشوار بشه، و در عین حال سازماندهیشون در قالب گروه‌های کسب‌وکار، به صرفه‌های مقیاس و همکاری‌های تجاری‌ای منجر شده که در کاهش هزینه تموم‌شده‌شون مؤثر بوده.
ناشر: ProgressiveCapitalism
✅ @karkhone
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment