اشارات عطار به ویژگیهای پرندگان
بخش پایانی
#قمری:
قمری در گفتگوی مرغان هرگز ظاهر نمیشود، ولی در آغاز داستان عطار خطابی با او دارد که شاد رفته و تنگدل باز آمده است.
#فاخته:
مرغ کوکو، پرندهای است که به صدای خوش مشهور است و با مردم کمتر انس میگیرد و به دروغگویی شهرت دارد... فاخته نیز تنها در مقدمه داستان مورد خطاب قرار میگیرد و در صحنه گفتگوی مرغان حضوری ندارد.
#باز:
ارتباط باز، با ساعد سلطان و تعلق او به قلمرو سلطنت، ناخودآگاه از پیوند او با فره ایزدی و عنایت الاهی خبر میدهد. آنچه در مورد باز جنبه رمزی میتواند داشته باشد این است که طبیعتی وحشی دارد (رمزی از انسان قبل از ورود به عالم سلوک) و امیال و خواستههای خود را دنبال میکند و برای خود میکوشد، اما وقتی او را تربیت کردند (و از مدارج سلوک عبور کرد) خواست او تبدیل به خواست خداوند و صاحب او میشود.
#مرغ_زرین:
سیاق سخن عطار، به ظاهر، چنان مینماید که "مرغ زرین" هم پرندهای است در شمار دیگر پرندگانی که نام و نشان ایشان را عطار آورده است، ولی در متون کهن و آثار ادب فارسی و جانورشناسی پرندهای بدین نام و نشان نمیشناسیم...حدس میزنم که مقصود عطار از مرغ زرین همان "باز"باشد...
ساختار کلی خطابها شامل دوازده پرنده است از هدهد تا باز. وقتی به باز رسیده است به جای پنج بیت، او را با ده بیت مخاطب قرار داده است، زیرا مقامی برتر از دیگر پرندگان دارد و جایگاه او ساعد سلطان است و دست ذوالقرنین.
بعد از این خطاب ویژه دوازده مرغ، توصیفی از "مجمع مرغان" جهان آغاز میشود و در خلال آن مجمع است که ما با مرغان دیگری آشنا میشویم که عبارتند از:
#بط:
ظاهرا ناظر است به نوعی مرغابیهای سفید. از آنجا که شوخ و چرک بر جامه سپید زود آشکار میشود، بط سفید رمز زاهدانی است که همواره در پی شستشوی جامه و پاک نگاه داشتن آناند.
#همای:
مرغی که در افسانهها رمز سعادت و دولت و پادشاهی شناخته شده است... در مطالعات معاصران پیرامون پرندگان در شاخه "زردچشمان تربیتپذیر" همای را نیز نام بردهاند و گفتهاند پرندهای است با قوت بسیار که استخوان ران سفید شده خر مرده را از زمین بلند میکند و از بلندای بر سنگی میاندازد که استخوان خرد شود... بعد میآید و خرده استخوان را برچیده و میخورد. به گفته استاد فروزانفر: در منطق الطیر همای "نمودار کسانی است که شیفته نفوذ و اقتدار و تاثیر در اجتماع و امور مملکت میشوند و از راه زهد و گوشهنشینی میخواهند در ارباب جاه نفوذ داشته باشند." و کم نبودهاند در میان ارباب تصوف کسانی که از این ویژگی برخوردار بودهاند و بعضی از آنان توانستهاند سلسلههایی از سلاطین یا فرمانروایان محلی را، در زنجیره فرزندان خود، به وجود آورند.
#بوتیمار:
مرغی با گردنی دراز که عقیده داشتهاند تشنه بر لب دریا مینشیند و از بیم آن که آب دریا تمام شود هرگز آب نمیخورد. بیگمان بوتیمار رمز آن دسته از زاهدانی است که به گونهای افراطی زندگی را بر خود تنگ میگرفتهاند.
#کوف_(بوف):
بوم، معمولا دور از آبادی و در خرابهها منزل دارد و به شوم بودن معروف است. از آنجا که گنج را در ویرانهها پنهان میکردهاند و بوم نیز در ویرانهها جای داشته، رابطهای میان بوم و گنج در شعر عطار دیده میشود.
#صعوه:
در ادب فارسی، صعوه، از میان پرندگان رمز ناتوانی و خردی است.
از مقدمۀ « منطق الطیر» به نقل از : وبلاگ « علی شیرزادی »
- این توضیحات از کتاب منطق الطیر تصحیح استاد شفیعی کدکنی گرفته شده است.
@virastar1222@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan