نقش کارآفرینان در برآمدن انقلاب مشروطیت
| جمشید اسدی
دست‌کم از قرارداد رویتر در سال ۱۲۵۱ خورشیدی، حکومت قجر به جای پشتیبانی از کارآفرینی و بازرگانی ملی به بیگانگان امتیاز می‌داد و درآمدی دریافت می‌کرد. از همین رو، کارآفرینان و بازرگانان ناراضی و در پی حکومتی بودند که پاسدار سرمایه و نگهدار کار و کوشش باشد. انگیزه‌های انقلاب مشروطه تنها اقتصادی نبود، اما بازیگران اقتصادی در آن نقشی به‌سزا داشتند. چالش‌گری کارآفرینان علیه انحصار‌های دربار و اعطای امتیازهای خودسرانه از سوی دربار نقشی تعیین‌کننده در برآمد انقلاب و فرمان مشروطه داشت. ما در این نوشته به همان میپردازیم.
مسیو نوز و اداره گمرک ایران در دوران مظفرالدین شاه. در سال ۱۲۷۸، در دوران مظفرالدین شاه، ۳ کارشناس بلژیکی امور گمرکی خورشیدی به ایران وارد شدند. ژوزف نوز، مشهور به مسیو نوز، رئیس ایشان بود و به عنوان مدیرکل گمرکات زیر نظر صدراعظم فعالیت می‌کرد. یک سال بعد که مظفرالدین شاه به همراه صدراعظم به فرنگ میرفت مسیو نوز به سرپرست «وزارت کل گمرکات» شد.
نوز در تعرفه‌های گمرک دگرگونی پدید آورد و بر درآمد ایران افزود. اما برخی از بازاری‌ها و بازرگانان و روحانیان سیاست تعرفه‌ای را به زیان می‌دیدند، چرا که در پی آن، بازار ایران در اندک زمانی از کالاهای روسی پر شد. بازرگانان به دربار و دولت از سیاست تعرفه‌ای بلژیكی‌ها شکایت بردند و اما نتیجه‌ای نگرفتند. از همین رو، در۵ اردیبهشت ۱۲۸۴، در شاه عبدالعظیم در زاویه نشستند.
جنگ روس و ژاپن و کمبود قند و شکر در ایران. مشکل تعرفه‌های گمرکی حل نشده، مشکل دیگری برای بازرگانان به وجود آمد. در پی جنگ روس و ژاپن، از ۱۸ بهمن ۱۲۸۲ تا ۱۴ شهریور ۱۲۸۴، صادرات قند و شکر به ایران کاهش یافت و در ماه رمضان برابر با آذر ۱۲۸۴ خورشیدی بهای آن زیاد شد. عین الدوله صدراعظم که چاره کار نمی‌دانست و نیز در پی انتقام از زاویه نشینی در شاه عبدالعظیم بود، علاءالدوله، حاکم زورگو تهران را به تندی واداشت. وی هفده بازرگان خوش نام را به جرم گران کردن قند و شکر در ۲۱ آذر ۱۲۸۴ خورشیدی به دارالحکومه فراخواند و دو تن از ایشان را فلک کرد.
هجرت صغری. این ستم بازرگانان را بر آشفت. از همین رو در مسجد شاه گرد آمدند و از علما همدلی خواستند. دو آیت الله بزرگ، طباطبایی و بهبهانی، برای پشتیبانی به مسجد رفتند. گردآمدگان به تاوان توهین به بازرگانان خواستار برکناری عین الدوله و علاءالدوله و تاسیس “عدالتخانه” شدند. عین الدوله با همدستی امام جمعه تهران به بهانه توهین به شاه به باشندگان مسجد حمله برد. در ۲۳ آذر ماه، دو روز پس از به چوب بستن و یک روز پس از یورش به مسجد شاه، شماری از علما و بازرگانان و پیشه وران و مردمان به زاویه حضرت عبدالعظیم روی آوردند (هجرت صغری). بازرگانان هزینه بست‌نشینی را به گردن گرفتند.
جنبش به تندی به مشهد، کرمان، فارس و دیگر جاها گسترش یافت. سفیر عثمانی میانجیگری کرد و سرانجام مظفرالدین شاه قول عزل عین الدوله و تشکیل عدالتخانه داد. معترضان آرام گرفتند و در ۲ بهمن ۱۲۸۴ شادمان به پایتخت بازگشتند. اما چندی گذشت و شاه به وعده‌ای عمل نکرد. عین‌الدوله هم که همچنان بر سر کار بود بر فشار افزود و به بهانه بابی‌گری بسیاری و به ویژه سه بازرگان را دستگیر کرد و برای رهانیدن از هر کدام ۱۵۰ تومان گرفت. علاءالدوله حاکم تهران هم به زور بازار تهران را باز نگهداشت.
هجرت کبری. مردم دوباره جنبیدند و شوریدند. و در سه شنبه ۱۸ تیر ۱۲۸۵، طلبه جوانی، سید عبدالحمید، از سربازان گلوله خورد و کشته شد. بازرگانان بازار را بستند، نخبگان و مردمان در مسجد جامع گرد آمدند و دو باره خواستار برکناری نوز و علاءالدوله و عین الدوله و برپایی عدالتخانه شدند. عین‌الدوله تهدید کرد که اگر بازار باز نشود به سربازان فرمان یغما می‌دهد.
ادامه مطلب
✅ @karkhone
| جمشید اسدی
دست‌کم از قرارداد رویتر در سال ۱۲۵۱ خورشیدی، حکومت قجر به جای پشتیبانی از کارآفرینی و بازرگانی ملی به بیگانگان امتیاز می‌داد و درآمدی دریافت می‌کرد. از همین رو، کارآفرینان و بازرگانان ناراضی و در پی حکومتی بودند که پاسدار سرمایه و نگهدار کار و کوشش باشد. انگیزه‌های انقلاب مشروطه تنها اقتصادی نبود، اما بازیگران اقتصادی در آن نقشی به‌سزا داشتند. چالش‌گری کارآفرینان علیه انحصار‌های دربار و اعطای امتیازهای خودسرانه از سوی دربار نقشی تعیین‌کننده در برآمد انقلاب و فرمان مشروطه داشت. ما در این نوشته به همان میپردازیم.
مسیو نوز و اداره گمرک ایران در دوران مظفرالدین شاه. در سال ۱۲۷۸، در دوران مظفرالدین شاه، ۳ کارشناس بلژیکی امور گمرکی خورشیدی به ایران وارد شدند. ژوزف نوز، مشهور به مسیو نوز، رئیس ایشان بود و به عنوان مدیرکل گمرکات زیر نظر صدراعظم فعالیت می‌کرد. یک سال بعد که مظفرالدین شاه به همراه صدراعظم به فرنگ میرفت مسیو نوز به سرپرست «وزارت کل گمرکات» شد.
نوز در تعرفه‌های گمرک دگرگونی پدید آورد و بر درآمد ایران افزود. اما برخی از بازاری‌ها و بازرگانان و روحانیان سیاست تعرفه‌ای را به زیان می‌دیدند، چرا که در پی آن، بازار ایران در اندک زمانی از کالاهای روسی پر شد. بازرگانان به دربار و دولت از سیاست تعرفه‌ای بلژیكی‌ها شکایت بردند و اما نتیجه‌ای نگرفتند. از همین رو، در۵ اردیبهشت ۱۲۸۴، در شاه عبدالعظیم در زاویه نشستند.
جنگ روس و ژاپن و کمبود قند و شکر در ایران. مشکل تعرفه‌های گمرکی حل نشده، مشکل دیگری برای بازرگانان به وجود آمد. در پی جنگ روس و ژاپن، از ۱۸ بهمن ۱۲۸۲ تا ۱۴ شهریور ۱۲۸۴، صادرات قند و شکر به ایران کاهش یافت و در ماه رمضان برابر با آذر ۱۲۸۴ خورشیدی بهای آن زیاد شد. عین الدوله صدراعظم که چاره کار نمی‌دانست و نیز در پی انتقام از زاویه نشینی در شاه عبدالعظیم بود، علاءالدوله، حاکم زورگو تهران را به تندی واداشت. وی هفده بازرگان خوش نام را به جرم گران کردن قند و شکر در ۲۱ آذر ۱۲۸۴ خورشیدی به دارالحکومه فراخواند و دو تن از ایشان را فلک کرد.
هجرت صغری. این ستم بازرگانان را بر آشفت. از همین رو در مسجد شاه گرد آمدند و از علما همدلی خواستند. دو آیت الله بزرگ، طباطبایی و بهبهانی، برای پشتیبانی به مسجد رفتند. گردآمدگان به تاوان توهین به بازرگانان خواستار برکناری عین الدوله و علاءالدوله و تاسیس “عدالتخانه” شدند. عین الدوله با همدستی امام جمعه تهران به بهانه توهین به شاه به باشندگان مسجد حمله برد. در ۲۳ آذر ماه، دو روز پس از به چوب بستن و یک روز پس از یورش به مسجد شاه، شماری از علما و بازرگانان و پیشه وران و مردمان به زاویه حضرت عبدالعظیم روی آوردند (هجرت صغری). بازرگانان هزینه بست‌نشینی را به گردن گرفتند.
جنبش به تندی به مشهد، کرمان، فارس و دیگر جاها گسترش یافت. سفیر عثمانی میانجیگری کرد و سرانجام مظفرالدین شاه قول عزل عین الدوله و تشکیل عدالتخانه داد. معترضان آرام گرفتند و در ۲ بهمن ۱۲۸۴ شادمان به پایتخت بازگشتند. اما چندی گذشت و شاه به وعده‌ای عمل نکرد. عین‌الدوله هم که همچنان بر سر کار بود بر فشار افزود و به بهانه بابی‌گری بسیاری و به ویژه سه بازرگان را دستگیر کرد و برای رهانیدن از هر کدام ۱۵۰ تومان گرفت. علاءالدوله حاکم تهران هم به زور بازار تهران را باز نگهداشت.
هجرت کبری. مردم دوباره جنبیدند و شوریدند. و در سه شنبه ۱۸ تیر ۱۲۸۵، طلبه جوانی، سید عبدالحمید، از سربازان گلوله خورد و کشته شد. بازرگانان بازار را بستند، نخبگان و مردمان در مسجد جامع گرد آمدند و دو باره خواستار برکناری نوز و علاءالدوله و عین الدوله و برپایی عدالتخانه شدند. عین‌الدوله تهدید کرد که اگر بازار باز نشود به سربازان فرمان یغما می‌دهد.
ادامه مطلب
✅ @karkhone
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment