بهترین و کاملترین فیلم سفر رضاشاه به ترکیه
علی مرادی مراغه ای
در حالیکه در منابع ترکیه صدها مقاله،فیلم و پژوهشهای ارزشمند در مورد این سفر38روزه وجود دارد متاسفانه در زبان فارسی چندان پرداخته نشده و اکثرا یا برضد این سفر و یا به تعریف و مزخرف گویی پرداخته شده مانند اینکه«آتاتورک دختر زیبایی به بستر رضاشاه فرستاد و رضاشاه امتناع کرده و...».
که اینها نشان می دهد ما در پرداخت به تاریخ هنوز آلوده به حب و بغض هستیم...فیلمی که از این سفر در منابع کشور ترکیه پیدا کرده ام هرچند بیش از هشتاد سال میگذرد اما بهترین و با کیفیت ترین فیلم است که در زیر این نوشته میگذارم.
در خرداد ماه ۱۳۱۳ ،در حالیکه شبح جنگ جهانی دوم بر جهان سایه انداخته بود رضاشاه تنها سفر خارجی خود را با یك هیأت ۱۷ نفره آغاز کرد هر چند شباهتهای زیادی بین دو کشور در مدرنیزه شدن وجود داشته اما به نظر من تفاوتهای اساسی در روشها و نوع مدیریت سیاسی وجود داشته، علاوه بر این، دیدار رهبر دو کشور مهم آسیا را باید در پرتو تغییرات جدید تعادل قدرت در اروپا نگریست و اینکه، ایران بیش از یکصد سال اسیر دو قدرت انگلیس و روسیه بوده و سفر رضاشاه به ترکیه به مانند نزدیکی اش به آلمان به منظور خروج از سیطره دو قدرت استعماری سابق بوده...
قبل از این سفر، سردارسپه، نخستین كسی بود كه به محض اعلام جمهوریت در تركیه، آنرا تبریك گفت.رضاخان كه در آن زمان به تازگی نخست وزیر شده بود، در آبان ۱۳۰۲ یك جلد كلام‌الله مجید و یك قبضه شمشیر مرصع برای آتاترك فرستاد. بنابراین بین شان رابطه دوستی بوجود آمده بود، حتی شنیده شد که میخواهد برای ولیعهدش با ترکان وصلت کند بطوریکه در این سفر،رضاشاه در حین احوالپرسی، خطاب به آتاتورک میگوید:
من آدم صبوری هستم اما دوچیز بی قرارم کرده بود:یکی دیدن پسرم محمدرضا (که در آن زمان در سویس تحصیل میکرد) و دیگری زیارت و دیدار جنابعالی.
یا وقتی در زمان وارد شدن به یک مدرسه پیشاهنگی دختران، آتاتورک به رضاشاه میگوید بفرمایید، رضاشاه در جواب میگوید: اول شما بفرمایید چون نسبت شما به من مانند اینست که شما سردار هستید و من سرباز...!
البته آتاتورک نیز در احترام به میهمان سنگ تمام گذاشت او از احمد عدنان سایقون خواست که اپرایی با بهره گیری از شاهنامه فردوسی و اساطیر ایرانی و ترکی اجرا کند که خیلی مورد پسند واقع شد.
رضاشاه و هیأت همراهش از طریق تبریز، خوی و ماكو که امروزه مرز بازرگان است وارد خاك تركیه شد و در ۲۱ خرداد پس از عبور از مسیرهای قارص، ارزروم، طرابوزان و سامسون وارد آنكارا شد و در طول ۳۸ روز از مراکز مختلف مانند مقر حزب خلق، ساختمان ریاست جمهوری و وزارت خارجه و مجلس ملی تركیه، سربازخانه ها، رژه های هوائی، دریائی و زمینی،استحكامات تنگه های داردانل و بسفر، قصرهای سلاطین عثمانی، میدان اسب دوانی، مدرسه پیشاهنگی دختران و پسران و چند مجلس موسیقی و رقص و آواز...دیدن کرد.
صادق مستشارالدوله که سفیر ایران در تركیه بود و بخاطر قد کوتاهش،ترکها به او «سفیر کوچولو» میگفتند در مورد تاثیرات این سفر بر رضاشاه میگوید:
«شبی پس از پایان ضیافت رسمی باشكوه، رضاشاه تا پاسی از شب نخوابید و در تالار بزرگ خانه ملت قدم میزد و فكر میكرد و گاه گاه بلند میگفت: عجب!عجب!... وقتی متوجه من شد فرمود: «صادق من تصور نمیكردم تركها تا این اندازه ترقی كرده و در اخذ تمدن اروپا جلو رفته باشند حالا می بینیم كه ما خیلی عقب هستیم...».
در مورد تاثیرات این سفر بر رضاشاه گفته شده که پس از بازگشت،بر شدت اصلاحاتش افزوده، حتی قبل از اینکه پایش به ایران برسد از ترکیه تلگراف زد که رعیتها که در آفتاب کار می کنند کلاه لبه دار بر سر بگذارند!
بقول یحیی دولت آبادی:
«مگر عوض شدن کلاه، رفته رفته داخل سر را هم عوض کند و گر نه سر بی فکر چه افسر و چه افسار تفاوت نخواهد کرد»
حوزه اندیشه به زمان و زایش دردناک نیاز دارد که با تربیت و در بلند مدت رخ میدهد و گر نه قابلِ کپی پست نیست...!
این فیلم جالبِ ۲۳ دقیقه‌ای را که از منابع ترکیه گرفته‌ام در زیر حتما ببینید
جان آگه با #فرهیختگان
علی مرادی مراغه ای
در حالیکه در منابع ترکیه صدها مقاله،فیلم و پژوهشهای ارزشمند در مورد این سفر38روزه وجود دارد متاسفانه در زبان فارسی چندان پرداخته نشده و اکثرا یا برضد این سفر و یا به تعریف و مزخرف گویی پرداخته شده مانند اینکه«آتاتورک دختر زیبایی به بستر رضاشاه فرستاد و رضاشاه امتناع کرده و...».
که اینها نشان می دهد ما در پرداخت به تاریخ هنوز آلوده به حب و بغض هستیم...فیلمی که از این سفر در منابع کشور ترکیه پیدا کرده ام هرچند بیش از هشتاد سال میگذرد اما بهترین و با کیفیت ترین فیلم است که در زیر این نوشته میگذارم.
در خرداد ماه ۱۳۱۳ ،در حالیکه شبح جنگ جهانی دوم بر جهان سایه انداخته بود رضاشاه تنها سفر خارجی خود را با یك هیأت ۱۷ نفره آغاز کرد هر چند شباهتهای زیادی بین دو کشور در مدرنیزه شدن وجود داشته اما به نظر من تفاوتهای اساسی در روشها و نوع مدیریت سیاسی وجود داشته، علاوه بر این، دیدار رهبر دو کشور مهم آسیا را باید در پرتو تغییرات جدید تعادل قدرت در اروپا نگریست و اینکه، ایران بیش از یکصد سال اسیر دو قدرت انگلیس و روسیه بوده و سفر رضاشاه به ترکیه به مانند نزدیکی اش به آلمان به منظور خروج از سیطره دو قدرت استعماری سابق بوده...
قبل از این سفر، سردارسپه، نخستین كسی بود كه به محض اعلام جمهوریت در تركیه، آنرا تبریك گفت.رضاخان كه در آن زمان به تازگی نخست وزیر شده بود، در آبان ۱۳۰۲ یك جلد كلام‌الله مجید و یك قبضه شمشیر مرصع برای آتاترك فرستاد. بنابراین بین شان رابطه دوستی بوجود آمده بود، حتی شنیده شد که میخواهد برای ولیعهدش با ترکان وصلت کند بطوریکه در این سفر،رضاشاه در حین احوالپرسی، خطاب به آتاتورک میگوید:
من آدم صبوری هستم اما دوچیز بی قرارم کرده بود:یکی دیدن پسرم محمدرضا (که در آن زمان در سویس تحصیل میکرد) و دیگری زیارت و دیدار جنابعالی.
یا وقتی در زمان وارد شدن به یک مدرسه پیشاهنگی دختران، آتاتورک به رضاشاه میگوید بفرمایید، رضاشاه در جواب میگوید: اول شما بفرمایید چون نسبت شما به من مانند اینست که شما سردار هستید و من سرباز...!
البته آتاتورک نیز در احترام به میهمان سنگ تمام گذاشت او از احمد عدنان سایقون خواست که اپرایی با بهره گیری از شاهنامه فردوسی و اساطیر ایرانی و ترکی اجرا کند که خیلی مورد پسند واقع شد.
رضاشاه و هیأت همراهش از طریق تبریز، خوی و ماكو که امروزه مرز بازرگان است وارد خاك تركیه شد و در ۲۱ خرداد پس از عبور از مسیرهای قارص، ارزروم، طرابوزان و سامسون وارد آنكارا شد و در طول ۳۸ روز از مراکز مختلف مانند مقر حزب خلق، ساختمان ریاست جمهوری و وزارت خارجه و مجلس ملی تركیه، سربازخانه ها، رژه های هوائی، دریائی و زمینی،استحكامات تنگه های داردانل و بسفر، قصرهای سلاطین عثمانی، میدان اسب دوانی، مدرسه پیشاهنگی دختران و پسران و چند مجلس موسیقی و رقص و آواز...دیدن کرد.
صادق مستشارالدوله که سفیر ایران در تركیه بود و بخاطر قد کوتاهش،ترکها به او «سفیر کوچولو» میگفتند در مورد تاثیرات این سفر بر رضاشاه میگوید:
«شبی پس از پایان ضیافت رسمی باشكوه، رضاشاه تا پاسی از شب نخوابید و در تالار بزرگ خانه ملت قدم میزد و فكر میكرد و گاه گاه بلند میگفت: عجب!عجب!... وقتی متوجه من شد فرمود: «صادق من تصور نمیكردم تركها تا این اندازه ترقی كرده و در اخذ تمدن اروپا جلو رفته باشند حالا می بینیم كه ما خیلی عقب هستیم...».
در مورد تاثیرات این سفر بر رضاشاه گفته شده که پس از بازگشت،بر شدت اصلاحاتش افزوده، حتی قبل از اینکه پایش به ایران برسد از ترکیه تلگراف زد که رعیتها که در آفتاب کار می کنند کلاه لبه دار بر سر بگذارند!
بقول یحیی دولت آبادی:
«مگر عوض شدن کلاه، رفته رفته داخل سر را هم عوض کند و گر نه سر بی فکر چه افسر و چه افسار تفاوت نخواهد کرد»
حوزه اندیشه به زمان و زایش دردناک نیاز دارد که با تربیت و در بلند مدت رخ میدهد و گر نه قابلِ کپی پست نیست...!
این فیلم جالبِ ۲۳ دقیقه‌ای را که از منابع ترکیه گرفته‌ام در زیر حتما ببینید
جان آگه با #فرهیختگان
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment